Share on facebook
پێویستە هەرێمی كوردستان پەیوەندی ئابووری لەگەڵ توركیا ئاسایی بكاتەوە
هەینی, 01 کانونی یەکەم 2017 20:17

 

م. ناجی مەسیح


هەرێمی كوردستان لە سەرەتایی ساڵی 2014 ەوە توشی قەیرانێكی دارایی و ئابووری هاتووە، ئەمەش لەچەندین رووەوە كاریگەری لێكەوتۆتەوە، لە وەستانی پڕۆژەكان و سیستەمی پاشكەوت كردنی مووچەی فەرمانبەران و چەندین سێكتەری دیكە، بەتایبەتیش پاش ئەو ڕووداوانەی دوایی، خەریكە هەرێمی كوردستان بكەوێتە قەیرانێكی قۆڵی دارایی و ئابووری زیاتر، هیوادارین ئەمە نەگاتە قۆناغی كارەساتی دارایی، لەهەمانكاتیشدا دەكرێت چارەسەرێكی گونجاو بۆ ئەم دۆخەی ئێستا بدۆزرێتەوە، كە پێویستە ئەزموون لە ڕابردوو وەربگیرێت، كارێك كە هەموومان كوكین و دوایی ماوەیەك سستی تێدەكەویت، ئەویش بە گژداچوونەوەیی گەندەڵییە, بە تایبەتی كە باردووخی ووڵات بە بارودوخێكی ناجێگیردا تێپەر دەبێت. نابێت وا خۆمان تێبگەینین كە ئیتر هەموو جۆمگەكانمان لە دەستداوە، بەڵكو دەتوانین بڵێین كە چانسێكمان هەیە بەوەیی كە ڕاستە هەناردە كردنی بڕی نەوتی هەرێمی كوردستان، كە تا ئێستاش سەرچاوەیی سەرەكی داهاتی وڵاتە كەم بۆتەوە، بەڵام نرخی نەوتیش لە  دوو بەرامبەری نرخی پێشوتر نزیك بووەتەوە.

ئایا ئەو هەنگاوانەی كە حكومەتی هەرێمی كوردستان، بە تایبەتی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەكرێت ئەنجام بدات چین؟ لە ڕوانگەیەكی ئابووری و دارایی و سیاسیدا پێویستە هەندێ‌ هەنگاو بگرێنەبەر, لەوانە: یەكڕێزییەكی نیشتمانی كوردستانی دروست بكرێت بۆ ئەم باروودوخەو لایەنەكان، بەرژەوەندیە تەسكی و حزبیەكان وەلابنین و لەسەر یەك مێزی گفتوگۆ كۆببنەوە لەپێناو بەرژەوەندی گشتی هاووڵاتییانی كوردستان، تا دەكرێت پەیوەندی ئابووری لەگەڵ توركیا ئاسایی بكرێتەوە، چونكە ناشاردرێتەوە بە داخستنی دەروازەكانی توركیا، هەرێمی كوردستان ڕوبەڕووی قەیرانێكی كارەسات بارتر دەبێتەوە، هەروەها چارەسەری كێشەكان لەگەڵ بەغدا، هەرچەندە بەهۆی نزیك بوونەوەی هەڵبژاردنەكانەوە لەوانەیە حكۆمەتی فیدراڵی بەرەو ڕوویی گفتگوو كردنەوە نەیێت هەرچەندە خەریكە حكومەتی عێڕاق، بەرەو باردوخی ئابووری خراپ و كارەسات بار دەڕوات، هەروەها هەموو هەوڵێك بخرێتە كار بۆ كردنەوەیی فڕۆكەخانەكان و دەروازە سنووریەكان، هەروەها وەكو هەنگاوێكی تری سەرەكی, حكومەتی هەرێمی كوردستان دڵنیایی بدات بە كۆمپانیاكانی نەوت لە خەرجكردنی شایستە داراییەكانیان، بەتایبەتی كە مەرجی سەرەكییە بۆ ڕاگرتنی باروودۆخی دارایی ئێستا كە كوردستان تێیكەوتووە، خاڵێكی دیكە بریتییە لەوەی كە سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان بە زوترین كات تیمێكی پسپۆر لە كەسانی شارەزا و ئەكادیمییەكانی پەیوەندیدار پێك بهێنێت, چونكە ئەزموونی ڕابردوودا پێمان دەڵێت كە لە بوارەدا كەمتەرخەمی هەبووە, بە تایبەتی داڕشتنی پلانەكان و جێبەجێكردنیان.

بەپێی راپورتەكانی خویان, باروودوخی دارایی و ئابووری عێراق خەریكە بەرەو كارەسات دەچێت ، بەوەی كە ئەو داكشانانەی خوارەوە لە سەر ئابووری ئەو ووڵاتەدا ڕوویداوە:

بەرهەمی نیشتمانی ٪٧٣

داهاتی تاكە كەس ٦٥٪

یەدەكی بانكی  ٥٨٪

یەدەكی دراو ٦٢٪

لە هەمووشیان سەرەكیتر قەرزی سەر حكومەت ١١٥ میلیارد دۆلارە!

بۆنموونەش ئەگەر تەنها باسی یەدەكی بانكی و قەرزی سەر حكومەت بكەین دەبینین لە چ باروودوخێكدایە. لەو نێوانەشدا زەرەرەمەندی یەكەم هەرێمی كوردستانە چونكە تەنانەت  نەك بەشی هەرێم لە قەرزە وەرگیراوەكان نادرێت بەڵكو دەبێت هەرێمی كوردستان و خەڵكەكەی بەشدار بن لە دانەوەیان".

لەدواقسەكانیدا دەڵێت "هەروەك دەزانین كە سەرەتایی قەیرانی دارایی هەرێمی كوردستان، نرخی بەرمیلێك نەوت بۆ خوار 30 دۆلار دابەزی، كە ئەو كات بە پێێ ڕاپۆرتی وەزارەتی سامانە سرۆشتییەكان، رۆژانە نزیكەیی (550) هەزار بەرمیل ڕەوانەی بازاڕەكانی جیهان دەكرا، كە داهاتی مانگانەیی دەورووبەری (450) ملیون دووڵار بووە، بەڵام ئێستاش بە هەناردەكردنی  (250) هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە بە نرخی نزیكەیی دەورووبەری (55) دولار، داهاتی مانگانەیی بە تێكڕا نزیكەی (400) ملیون دووڵار دەبیت، كە بە هاندانی كۆمپانیاكان، دەتوانرێت بڕی بەرهەم هێنان و هەناردەكردنی نەوت بەرز بكەینەوە. بەتایبەتی لە ئێستادا بەهۆی باردووخی ناوچەیی ڕوژهەڵاتی ناوەڕاست كە نرخی نەوت ڕوو لە بەرز بونەوەیە، بەمەش ئابووری هەرێمی كوردستان روو لە گەشە سەندن دەكات.



مامۆستای زانكۆی سۆان و شارەزای دارایی و ئابووری