Share on facebook
گرنگی خیوەتگەی دێدەوانی بۆ قوتابیان
سێ شەممە, 27 شوبات 2018 09:28


بەكركەریم حەسەن

نوسەر و دامەزرێنەری بزوتنەوەی دێدەوانی و ئەفسەری سوپاسی بەریتانیا روبەرت بادن باول دەلێ " ئەوانەی دەتوانن سەركردایەتی بكەن ئەوانەن سەرەتا فێری گوێ ڕایەلی بوون، من وەك سەركردەیەك وا بەباش دەزانم مرۆڤ فێر ببێ چۆن سەركردایەتی دەكات نەك چۆن گوێ ڕایەلی دەكات".
یەكەمین خیوەتگەی دێدەوانی تاقیكردنەوەی لە ساڵی 1907لە ئینگلتەرا لە لایەن (بادن باول) ئەنجامدرا  و بەڵام یەكەمین كۆبوونەوەی جیهانی دێدەوانی لە 30ی تەموزی ساڵی 1920لە بەریتانیا ئەنجامدرا كە (36)ووڵات بەشداربوون بە (18)زمانی جیاواز كە ئەو گۆڕانكارییە بە یەكەمین بزووتنەوەی دێدەوانی ناوزەد دەكرێ بەرەوو ئاشتی و (بادن باول) بە سەرۆكی دێدەوانی جیهانی ناسراو  نوسینگەی نێودەوڵەتی بۆ دێدەوانی و ڕابەرەكان لە شاری لەندەن دامەزرا بە سەرۆكایەتی (بادن باول)، وە لە ووڵاتانی عەرەبیش هەریەك لە (عێراق و لوبنان و سوریا و فەلەستین و میسر) بزوتنەوەی دێدەوانی سەری هەڵدا لە ساڵی (1912) لە سەر ئاستی ووڵات بزوتنەوەی خیوەتگەی دێدەوانی گرنگی زۆری پێ دەدرێ لە ووڵاتانی جیهانی و بە بلاوی ئەنجام دەدرێ وەكو جۆرێك لە جۆرەكانی چاڵاكی ژیانی تاكەكان بە ڕادەیەك كە بۆتە بەشێكی جیانەكراوە لە بەرنامە و پڕۆگرامی پەروەردەیی گشتگیر لە هەمان كاتدا هۆكارێكە یارمەتیدەرێكە بۆ زیاتر كردنی شارەزایی فێربوون كە هەر تاكێك لە كۆمەڵگە پێویستیەتی بەتایبەتی لە قوتابخانەكان.
لە هەرێمی كوردستان لەبەر هۆكاری قەیرانی دارایی چەندین ساڵە خیوەتگەی دێدەوانی ئەنجام نەدراوە لە سەر ئاستی پارێزگاكان و وەزارەت ئەوەی گرنگە هەلوەستەی لە سەر بكەم قوتابیان و قوتابخانەكان ساڵانێكە تینووی ئەنجامدانی خیوەتگەی دێدەوانین بۆ قوتابیان و مامۆستاكان بۆ قوتابییە خۆشەویستەكان بەشداری كردنیان لەو جۆرە چاڵاكیانە بایەخ و گرنگی خۆی هەیە كە قوتابیانی قۆناغی ئامادەیی بۆ ماوەی چەند ڕۆژێك  بەشداربن لە بەرنامە و چاڵاكیەكانی دێدەوانی كە قوتابی فێری ئارام گرتن و پشت بەخۆبەستن و پراكتیزەكردنی  جۆرەها كارمەیی و هونەری و خزمەتی گشتی و فێربوونی جۆرەها زانیاری و زانستی گشتی و دیتن و شارەزایی پەیداكردن لە سەر سروشت و جوانی كوردستان كە كاتێكی خۆش بە سەر دەبەن دوور لە ژاوە ژاو و قەلەبالغی ، بەڵكو تێكەل بوون و هەناسەدان بە هەوای پاك و هێمنی و پشوودان و پراكتیزەكردنی ژیانی كۆمەلی و دیموكراسی و هاوكاری كردن و خۆخزمەت كردن و رێزگرتنی كەسانی تر و رێزگرتنی دیمەن و سروشتە ئاڵ ووالاكانی كوردستان و گرنگیدان بە تەندروستی جەستە و ئەنجامدانی جۆرەها چاڵاكی ئەوانە و چەندەهای تر گرنگە قوتابیان ببینن لە ژیانی قوتابیاتی و قوتابخانەدا ، جگە لەوانەش لە ناو قوتابخانەدا چاڵاكیەكانی چاك و خاوێن ڕاگرتنی قوتابخانە و رێزگرتن لە سیستەمی گشتی ناو قوتابخانە و چۆنیەتی چوون و گەڕانەوە بۆ قوتابخانە ورێزبوونی بەیانیان و بەرزكردنەوەی ئاڵای كوردستان و گووتنەوەی سرودی (ئەی رەقیب ) و ئەنجامدانی كۆبوونەوەی قوتابیان وهەوڵبدرێ سەردانی كردنی نەخۆشخانەكان و زانكۆكان و شوێنەوار و شوێنی بە ساڵاچوان و زۆری تریش كە هەر یەكێك و چەند وانەیەك فێری قوتابیان دەكات و ئەنجامدانی چەندەها سیمینار بۆ برایانی پۆلیس و هات و چۆ و دام و دەزگاكانی تری خزمەت گوزاری تایبەت بە كۆمەڵگە. ئەوانە و چەندەهای تر هەمووی بە پراكتیكی هەوڵی بۆ بدرێ ئەنجام بدرێ، بەڵام لە بیر نەكەین بە تیۆریش گرنگە خیوەتگەی دێدەوانی مێژوو و ئەنجامدان و زانیارییەكان پێویستە لە پڕۆگرامەكانی خوێندن ڕەنگ بداتەوە و وەكو بابەتێكی پێویست و تایبەت بە ژیانی قوتابی بتوانرێ لە پۆڵەكان بخوێندرێ و قوتابیان شارەزاییان لە سەر هەبێت ، كاتێك خۆیان ئەنجامی دەدەن لایان نامۆ نەبێت.


* بەرێوەبەری گشتی چاڵاكی وەرزش و هونەرماستەر لە كارگێری پەروەردەیی