Share on facebook
ئەكرەم ئەحمەد رەشید تیشك دەخاتە سەر چەند بابەتێكی پەروەردەی و دەروونی لەناوەندەكانی خوێندندا
دووشەممە, 11 حوزەیران 2018 23:32



خێزان و قوتابخانە دوو دامەزراوەی گرنگی كۆمەڵایەتی و پەروەردەیین تەواوكەری یەكترن و ئامانجێك كۆیان دەكاتەوە كە بریتییە لە پەروەردەی منداڵ
زۆر گرنگە كار بۆ چەسپاندنی ئەم پرەنسیپە بكەین  كە رێگای سەركەوتنی هەر كەسێك  تەنها لە قوتابخانە تێ‌ بپەرێت
ناردنی منداڵ بۆ قوتابخانە لە لایەن دایبابەوە بە ئامانجی ئەوەی چەند كاتژمێرێك لە كۆڵ خۆیان بكەنەوە دیاردەیەكی باو و نێگەتیفە
بۆقسەركردن لەسەر پڕۆسەی پەروەردەو فێركردن و ئاستی هۆشیاری خێزان بە رامبەر بە قوتابخانەو پەیوەندی خێزان و قوتابخانە بەیەكتری ، هەبوونی توندو تیژیەكانی ناوەندەكانی خوێندن و ڕۆڵی توێژەران و ڕابەرانی پەروەردەی لەناوەندەكانی خوێندن و چارەسەركردنی كێشە و گرفتە دەروونی و پەروەردەیەكان ، بۆوەڵام دانەوەی ئەم پرسیارانەو چەند پرسێكی تری تایبەت بە بواری پەروەردەو فێركردن بە پێویستمان زانی دیمانەیەك لەگەڵ مامۆستا ئەكرەم ئەحمەد رەشید توێژەری كۆمەڵایەتی پێشكەوتووە لە قوتابخانەی (ئامادەیی چاڤاری كوڕان)، پاڵێوراوی وەرگرتنی پلەی سەرپەرشتیاری  ڕابەری پەروەردەیی لەیەكەی سەرپەرەشتیكردنی ئامادەیی و پیشەیی سۆران ئەنجام بدەین بەرێزیان بەم جۆرە وەڵامی هەبوو بۆپرسیارەكان .
دیمانە : محەممەد مەحموود
* ئایە بۆ پەروەردە هەر مامۆستاو قوتابی دەگرێتەوە ؟
- سێكوچكەی پەروەردە بریتیە لە (مامۆستا ,قوتابی ,پڕۆگرام) هەر سێكیان تەواوكەری یەكترن و بە بێ هیچ كامیان پرۆسەی پەروەردە كامل نییە .
* سیستەمی خوێندن لەكوردستان وایكردوە تاكێكی بەرهەم هێن دروست بكات؟
- پەروەردەیەك دەتوانێت  تاكی بەرهەمهێن ,بەرهەم بهێنێت كە لەسەر بنەمایەكی زانستی لایەنی حەز و ئارەزوو و خولیا و تواناكانی قوتابی لە بەرچاو بگرێت و هەروەها بەردەوام هانی قوتابی بدات بۆ تێڕامان و بیركردنەوە و داهێنان و خوێندنەوەی ڕەخنەگرانەی دەقەكان و بەرهەمهێنانەوەی زانست و...هتد,  نەك لە قالبدانی هزر و كۆشتنی بیرو و ووشك كردنی تواناكان و لەباربردنی داهێنان و پیرۆز كردنی دەقەكان و...هتد,بەڵام بە داخەوە لە سیستەمی پەروەردەكەمان كەمتر ڕەچاوی حەز و تواناكان و بیركردنەوە و داهێنانی قوتابیان كراوە , بۆیە كەمترین تاكی بەرهەمهێن بەرهەم دەهێنێت.
* پەیوەندی خێزان و قوتابخانە چۆن دەبینی ؟
- خێزان و قوتابخانە دوو دامەزراوەی گرنگی كۆمەڵایەتی و پەروەردەیین كە تەواوكەری یەكترن و ئامانجێك كۆیان دەكاتەوە كە بریتییە لە پەروەردەی منداڵ ,بۆ بەدیهاتنی ئەم ئامانجە زۆر گرنگە پردێكی پەیوەندی بەهێز لە نێوان ئەم دوو دامەزراوەیە بنیات بنرێت ، چونكە لاوازی یان نەبوونی ئەم پەیوەندییە یارمەتیدەر دەبێت بۆ دروست بوونی هەندێك كێشە و بە هەڵواسراوی مانەوەی هەندێك كێشەی تر و یانیش گەورە بوونی هەندێك كێشەی بچووك و...هتد، كە لە كۆتاییدا بە زیانی هەموو لایەك دەشكێتەوە ، بەڵام پشكی شێری ئەم زیانە بە بەر قوتابی دەكەوێت و هەندێك جار زیان و باجەكە تا ڕادەیەك گەورەیە كە بە هیچ شتێك قەرەبوو ناكرێتەوە.
* بۆچی لە سیستمی ئێمە ئەوەندە بایەخ بە نمرە دەدرێت بۆقوتابی؟
- بۆیە زۆر بایەخ بە نمرە دەدرێت چونكە تاكە پێوەری هەڵسەنگاندنی قوتابی ئەو نمرانەیە كە لە ئەنجامی ئەزموونەكانی نووسینەكی و زارەكی بە دەست دەهێنێت، واتە تەنها گرنگی بە لایەنی تیۆری دەدرێت و لایەنی پراكتیكی تا ڕادەیەكی زۆر فەرامۆش كراوە , پشت گوێ خستنی ئەم لایەنەش واتە فەرامۆشكردنی میكانیزمێكی گرنگی دۆزینەوە و بەرجەستەكردن و پەرەپێدانی حەز و ئارەزوو و خولیا و تواناكانی قوتابی لە لایەك و لە لایەكی ترەوە واتە پشت گوێ خستنی پێوەرێكی گرنگی هەڵسەنگاندنی قوتابی كە توانای  پراكتیزەكردنی چەمكەكانی زانستیی و ئافراندنە لە ژیانی واقعیدا , هەروەها كاتێك قوتابی پۆلی  دوازدەمی ئامادەیی تەواو دەكات تاكە پێوەر بۆ وەرگرتنی لە یەكێك لە زانكۆ یان پەیمانگاكان پێوەری نمرەیە ئەمەش هۆكارێكی ترە كە زۆر بایەخ بە نمرە دەدرێت.  
* بەدەست هێنانی نمرەی بەرز نیشانەی ئاست بەرزی تەواوی ئەو قوتابییە ؟
- ئەو نمرەیە كە لە ئەنجامی ئەزموونی نووسینەكی یان زارەكی بە دەست دێت پێوەرێكی گرنگی هەڵسەنگاندنی قوتابیە بە مەرجێك ئاستی تێگەیشتنی قوتابی بپێوێت  نەك ئاستی لەبەركردنێكی  بێ تێگەیشن ,لە گەڵ ئەمەشدا  نمرەی بەرز تاكە نیشانەی ئاست بەرزی قوتابی نییە  و زۆر گرنگە بتوانین ئاستی بەهرەی قوتابیش دەست نیشان بكەین، لە بیركردنەوەی جیاواز و هزری داهێنەرانە و  توانای ئافراندن و...هتد.
* لەرووی دەرونیەوە هەست ناكەی توندو تیژی بەرامبەر بە قوتابیان زیاد بووە ؟
- بە بێ پشت بەستن بە توێژینەوەیەكی زانستی مەیدانی كە بەم دواییانە ئەنجام درابێت ناتوانم بڵێم كە ئەم ڕێژەیە زیاد بووە یان نە ,بەڵام بە لە بەر چاوگرتنی بارودۆخ و رووداوەكانی چەند ساڵی ڕابردووی كوردستان ئەگەری ئەوەی ڕێژەی هەراسانكردنی دەروونی و تەنانەت توندوتیژی جەستەییش زیاد ببێت واردە.
* چۆن وابكەین پەروەردەێكی باش و دەروون دروستمان هەبێت لە ناوەندەكانی خوێندن ؟
- هەر كاتێك توانیمان لە ناو مێشكی قوتابیدا هێلێكی پەیوەندی دروست بكەین لە نێوان (قوتابخانە و مامۆستا و پەرتووك و خوێندن...هتد) لە لایەك و (خۆشی) لە لایەكی ترەوە , واتە قوتابی لە قوتابخانە و لە كاتی خوێندندا هەمان ئەو هەستە خۆشەی لا دروست ببێت كە لە كاتی یاریكردن و وەرزش و پارك و كونسێرت...هتد  لای دروست دەبێت , ئەو كات ئێمە دەتوانین بڵێین پەروەردەیەكی تەندروستمان هەیە ,بۆ هاتنەدی ئەمەش پێویستیمان بە داڕشتنی دیدێكی پەروەردەیی رۆشن و پەیامێكی ڕوون و ئامانجێكی پێشكەوتوو هەیە ،كە لەسەر بنەمای ئەم دید و پەیام وئامانجە پلانێكی ستراتیژی درێژخایەن دابڕێژین  كە بەهێزكردنی ژێرخانی پەروەردەیی وڵاتی لێبكەوێتەوە، لە رێگەی پێگەیاندنی كادری پەروەردەیی لێهاتوو  و بە كوالێتی زانستی بەرز و شارەزا لە زانستەكانی سایكۆژیای پەروەردەیی و منداڵ و گەشە و هەرزەكار...هتد,هەروەها دابین كردنی ژینگەیەكی پەروەردەی گونجاو بە رەچاوكردنی هۆیەكانی فێركردن و تاقیگە وفەرامۆش نەكردنی  لایەنی پراكتیكی  و گرنگی دان بە لایەنی دەروونی مامۆستایان و قوتابیان و ئاستی بژێوی مامۆستایان و...هتد ، وە لە كۆتاییدا  زۆر گرنگە  كار بۆ چەسپاندنی ئەم پرەنسیپە بكەین  كە رێگای سەركەوتنی هەر كەسێك  تەنها لە قوتابخانە تێ بپەڕێت.
* توێژەرو ڕابەری پەروەردەی لە قوتابخانەكان بە پێویست دەزانی ؟
- توێژەری كۆمەڵایەتی یان ڕابەری پەروەردەیی ئەو كەسەیە كە هەڵدەستێت بە پرۆسەی ڕێنمایی كردن و ئاراستەكردنی قوتابی لە ڕووی دەروونی و پەروەردەیی و كۆمەڵایەتی ، بە شێوەی تاك و بە كۆمەڵ , ئەمەش گرنگیەكی تایبەتی خۆی هەیە بە تایبەت بۆ قۆناغی هەرزەكاری كە هەرزەكار لەم قۆناغەدا بەرەو ڕووی شەپۆلێك گۆڕانكاری جۆراوجۆر و لە ناكاو دەبێتەوە , كە بێ گومان هەبوونی كەسێكی پسپۆر و شارەزا و دڵسۆز بە ناوی توێژەر یان ڕابەر زۆر پێویستە كە هەڵبستێت بە ڕێنمایی كردن و ئاراستەكردنی ئەم هەرزەكارە بۆ ئەوەی بپارێزێت لە تووش بوون بە ئاریشە و ئەگەریش تووش بوو وەكو باوكێكی میهرەبان  هەوڵی چارەسەركردنی ئاریشەكەی بدات.
* كرانەوەی كۆمەڵگە وایكردووە قوتابی لە ئێستادا وەك جاران ڕێزی مامۆستا نەگرێت؟
- لە وانەیە یەكێك لە هۆكارەكانی ڕێزنەگرتنی قوتابی لە مامۆستا كرانەوەی كۆمەڵگا بێت ،بەڵام بە رای من ئەم ڕێزنەگرتنە بە تایبەت لە كوردستان  كاتێك دەستی پێكرد كە بە هۆكارگەلێكی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئابووری پەروەردە پشت گوێ خرا و ئاستی بژێوی مامۆستایان گرنگی ئەوتووی پێنەدرا  و دواتر ئاستی كوالێتی مامۆستاش  وەكو خۆی نەمایەوە و دەستی بە دابەزین  كرد ، هەموو ئەمانە كاریگەری نێگەتیڤیان كردە سەر پێگە و شكۆی مامۆستا.  
* دەكرێت قوتابخانە ئەركی پەروەردەو فێركردنی لەئەستۆ بێت بەكاتێكی كەم كە قوتابی دێتە قوتابخانە ؟
- یەكێك لە هۆكارەكانی فەرامۆش كردنی لایەنی پراكتیكی لە قوتابخانە جگە لە كەمی تاقیگە و هۆیەكانی فێركردن و زۆری ژمارە قوتابیان ...هتد,نەبوونی كاتی پێویستە  ,بۆیە زۆر گرنگە كاتی پێویست لە بەردەست بێت بۆ ئەوەی مامۆستا بتوانێت بە تیۆری بابەتەكان شی بكاتەوە و بە پراكتیكی ئەنجام بدات و بواری بەشداری بۆ قوتابیانیش برەخسێنێت ، بۆ ئەوەی زۆربەی هەستەكانی قوتابی بەشدار بن لە پرۆسەی فێربووندا كە ئەمە زۆر سوودی هەیە بە لایەنی كەمەوە وا لە قوتابی دەكات بابەتەكە زوو تێبگات  و هەروەها درەنگیش لە بیری بچێتەوە.
* خێزانی وامان هەیە تەنهابۆئەوەی منداڵەكەی لەكۆڵ بێتەوە ،منداڵەكەی دەینێرێتە قوتابخانە قسەی تۆ لەم بارەیەوە چییە؟
- بەداخەوە ناردنی منداڵ بۆ قوتابخانە لە لایەن دایبابەوە بە ئامانجی ئەوەی چەند كاتژمێرێك لە كۆڵ خۆیان بكەنەوە دیاردەیەكی باو و نێگەتیفە ، پێش هەموو شتێك لاوازی  ئاستی  ڕۆشنبیری پەروەردەیی ئەم دایبابە بەڕێزە دەردەخات ،جگە لە وەی نیشانەی بێ‌ پلانی و كەمتەرخەمی یانە لە ئاست ئەركێكی گرنگ و پیرۆز كە ئەركی پەروەردە كردنی منداڵانە , هەروەها  ئەم دیاردەیە مانای ئەوە دەگەینێت كە گرنگترین و هەستیارترین دامەزراوەی كۆمەڵایەتی و پەروەردەی  كە خێزانە لە جێ بە جێ كردنی ئەركەكەی سەر شانی خالی دەكات و هەموو قوڕسایی و بارگرانی پەروەردەكردنی منداڵ بۆ دامەزراوەی قوتابخانە بە جێدەهێڵت ،ئەمەش كاریگەرییەكی نێگەتیفی راستەوخۆ و نزیك مەودا و هەروەها درێژخایەن لە سەر باری دەروونی و پەروەردەیی و كۆمەڵایەتی و تەنانەت ئاستی زانستی قوتابیش بە جێ دەهێڵێت.


پرۆفایل         
ئەكرم احمد رشید
لە دایك بووی ساڵی (1981)
لە ساڵی (2004) بەشی پەروەردە و دەروونناسی /كۆلێژی پەروەردە / زانكۆی سەلاحەددینی تەواو كردووە.
(13) ساڵا خزمەتی هەیە وەكو مامۆستای پەیمانگا و یاریدەری بەرێوەبەری پەیمانگا و بەرێوەبەری ئامادەیی و توێژەری كۆمەڵایەتی لە هەردوو قۆناغی بنەڕەتی  و ئامادەیی .
لە گەڵ كۆمەڵێك رێكخراوی NGO) ( ی لۆكاڵی و بیانی وەكو توێژەری كۆمەڵایەتی كاری كردووە .
توێژەری كۆمەڵایەتی پێشكەوتووە لە قوتابخانەی (ئامادەیی چاڤاری كوڕان).
پاڵێوڕاوی وەرگرتنی پلەی سەرپەرشتیاری (ڕابەری پەروەردەی)یە لە یەكەی سەرپەرەشتیكردنی ئامادەیی و پیشەیی سۆران.