Share on facebook
بازاڕ لە مانگی رەمەزان لە نێوان گرانی و هەرزانی دا
سێ شەممە, 12 حوزەیران 2018 16:15


محەمەد ئامۆكەیی _ سۆران ساڵانە لەگەڵ هاتنی مانگی رمەزان لە بازاڕەكانی هەرێمی كوردستان و بگرە لە ولاتانی تریش نرخی كەڵ و پەڵە خورادەمەنیەكان گۆڕان كارێكی بەرچاوی بەسەر داداێت  نرخەكان بەجۆرێك بەرزدەبنەوە زۆر جار كڕیار ناتوانێت بیكڕێت جگە لە گرانی لە رەمەزان ئەو موسڵمانانەی بەرۆژون حەزیان بۆ جۆرەها خواردن دەچێت بەشێك لە بازرگانەو دوكاندارەكانیش ئەم مانگە بەدەرفەت دەزانن و بە ئارەزوی خۆیان بەرزو نزمی بە نرخەكان دەكەن هاونیشتیمانیانی سۆرانیش گلەی دەكەن لە گرانی بازاڕ و داوادەكەن دوكاندارەكان رەچاوی بژێوی هاووڵاتیان بكەن و داواكاریش بوون لایەنە پەیوەندی دارەكان چاودێری زیاتری بازاڕ بكەن و نەهێلن فرۆشیارەكان لەمە زیاتر یاری بەنرخەكان بكەن:
عیسا غەفور هاووڵاتێكی دانیشتووی سۆرانەو دەلێت" مانگی رەمەزان مانگی خێرو خێراتە لە جیاتی ئەوەی دوكاندارو بازرگانەكان خێر بكەن لەبەر ئەم مانگە پیرۆزە دەچن نرخی خورادەمەنیەكان بەرز دەكەنەوە ئەمەش دورە لە پڕنسی پەكانی ئاینی ئیسلام پێش رەمەزان نرخی كیڵۆی شووتی بە( 300) دینار بوو ئێستا بەرزبۆتەوە بۆ هەشت دینار یان نرخی كیڵۆی مریشك لە (1500) دیناروە بەرزبۆتەوە بۆ سەروی 3هەزار دینار ئێمەی هاووڵاتیش باری داریمان خراپەو ناكرێت وا لەم میللەتە بكرێت بۆیە دەخوازین نرخەكان كەم بكرێنەوە:
شاناز خەلیل كڕیارێكی ترەبوو لەناو بازاڕی سۆران گووتی" پێم سەیرە لەم مانگە  پیرۆزە نرخی خواردەمەنیەكان لەجیاتی هەرزان بێت گران كراوان، ئەوەش جێگای نیگەرانیە كە بەشێك لەدوكاندار و بازرگانەكان خۆیان بەموسڵمان پیشان دەدەن دەچن نرخی پێداویستیە خۆراكیەكان گران دەكەن، پێش هاتنی رەمەزان نرخی برنج كە خواردنێكی سەرەكیە هەرزانتربوو لەچاو ئێستا، نرخی هەر گوشێكی برنج بڕی دەهەزاری هاتۆتە سەر و هەروەها مریشك و گۆشتی سوریش گۆڕان كاری بەسەر داهاتوە و گران بوونە، ئەو ئافرەتە زیاتر دەشڵێت" هەق وایە بازرگانەكان و دوكاندارەكان رەچاوی ئەم بارودۆخەی هەرێمی كوردستان بكەن، كە هاووڵاتیانی لە ژیانێكی سەخت و دژواردا دەژین  راستە ئێستا گۆڕان كاری بەسەر خشتەی مووچە  فەرمانبەران داهاتوو بەڵام هێشتا هەر خەریكی دانەوەی قەرزەكانمانین سەرەڕایی ئەمەش گرانی نرخی كەڵا و پەلەكان لە بازاڕەكانی كوردستان گرفتێكی دیكەیە كەتەنگی بەهاووڵاتیان هەڵچنیووە، نرخەكان ئەوەندە گرانن هیچ جیاوازییەكی ئەوتۆی نییە لەگەڵ ئەوكاتەی قەیرانی دارایی نەبوو، دەكرێت لیژنەی چاودێری بازاڕ زیاتر چاودێری بازاڕ بكەن  نەك لەم مانگە بەڵكوو دوای رەمەزانیش كەمتەرخەم نەبن لە چاودێری:
سەباح سەعید پیشەی دوكاندارە" دەڵێت بەو جۆرەی خەلك باس لە گرانی نرخەكان دەكەن وانیە نرخەكان هەر وەك پێش رەمەزانن بەڵام لە دوكانێك بۆ دوكانێك لەوانەیە جیاوازی هەبێت لە نرخەكان ئەمەش دەگەڕێتەوە سەر ویژدانی فرۆشیارەكان ئەم رەمەزانەش وەك ساڵەكانی تر نیە خەڵك كەم شت دەكڕێت ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ نەبوونی پارە و دواكەوتنی موچە، هاووڵاتی كە پارەی نەبێت ناتوانێ شت بكڕێت خەڵكی دەست كورتیش هەیە هاتونەتە لامان كە باری داریان خراپەو بەپێی پێویست یارمەتین داون:
لای خۆشیە مەلا مەحمود گەڵالی پێش نوێژو وتار خوێنی مزگەوتی كۆمەڵگەی گەڵاڵە لەسەر گرانی بازار لە روانگەی شەریعەتی ئیسلام گووتی" یەكێك لە دیاردە ناشیرین و قێزەونەكانی بەردەوام وەك دڕندەیەكی دارستان بەرۆكی هەژارەكان دەگرێت بەرز بوونەوەی نرخی كاڵای بازاڕ و گاڵتە جاڕی بە بژێوی خەڵك وشێواندنی باری ئابورییە، بۆ ئەم مەبەستەش زۆر جار بۆنە ئایینی و نەتەوەییەكان وەك رەمەزان و جەژنەكان و یادی نەورۆز بە دەرفەت دەزاندرێ بۆ ئەوەی میللەتەكەمان هۆشیار كەینەوە ئەم چەند دێرە دەنووسم بە ئومێدی ئەوەی ببێتە هەنگاوێك لە هەنگاوەكانی چارەسەری ئەم ئاریشەیە، وە ببێتە ئاوێك بۆ كوژاندنەوەی گڕكانی گرانی و نارێكی نرخی كاڵاكان وە ناخی بازرگانەكان بهەژێنێ كە لە ترسی خودا و لەبەر خۆشەویستی میللەتەكەیان بۆ قازانجێكی ناڕەوا جگەری هەژاران بە ئاگری گرانی داخ نەكەن ، وە بۆ ئەم مەبەستەش چەند فەرموودەیەكی پێغەمبەری خوا دەخەمە بەر دەستی خوێنەرانی خۆشەویست  " التَّاجِرُ الصَّدُوقُ اڵاَمِینُ مَعَ النَّبِیِّـینَ ۆالصِّدِّیقِینَ ۆالشُّهَدَا‌وِ "  رواه الترمژی وقال : حدیپ حسن .واتە :بازرگانی راستگۆیی دەست پاك ئەمیندار لە كڕین و فرۆشتن لە رۆژی دوایی لەگەڵ پێغەمبەران و ڕاستگۆیان و شەهیدانە.2-یا معشر التجار: (إن التجار یبعپون یوم القیامە فجارا، إلا من اتقی الله، وبر وصدق). رواه الترمژی، وابن ماجە، وابن حبان فی صحیحه، والحاكم. واتە: ئەی كۆمەڵی بازرگانان ، بەڕاستی بازرگانان لە قیامەت بەبێ ئیمانی زیندوو دەكرێنەوە ، تەنها ئەوەی لە خوا بترسێت و ڕاستگۆ و باش بێت .بەڵێ كارو كەسابەت و بازرگانی ئاوایە لە ئیسلامدا ئەگەر راست بێت سەرفرازی قیامەت وە بە پێچەوانەش روو رەشی قیامەت دەبێت3- (أكمل المۆمنین إیمانا، أحسنهم خلقا) رواە أحمد، وأبو داود، وابن حبان فی صحیحە، والحاكم.واتە :لە هەموو بڕواداران باوەڕی تەواوتربێت ، ئەو كەسەیە لە هەمووان رەفتار و ڕەوشتی تەواوترە توخوا گاڵتە جاری بەشیری منداڵ و دەرمانی نەخۆش و پێداویستی هەژاران كەی لەگەڵ رەوشتی ئیمانداران دەگونجێ بەڵكو ئەوپەڕی بەد رەوشتی بێباوەڕییە ، بەتایبەت لە مانگێك كەمانگی رەحمەت و سۆزو میهرەبانیە بیكەیتە مانگی گرانی و ئاستەنگ و قۆڵبڕین  چۆن لە سزای خودا رزگارت دەبێت 4- من احتكر حكرە یرید أن یغلی بها علی المسلمین، فهو خاگی‌و قد برئت منە ژمە الله ورسولە» أحمد والحاكم.
واتە هەركەسێك شتێك  یان پێداویستیەك بشارێتەوە بیەوێ نرخی لە سەر موسڵمانان گران بكات، بێگومان تاوانبار و هەڵەیەیە، وە هیچ بەلێن و پەیمانی لای خودا نامێنێت بەڵێ ئەوانەی گرانی دروست دەكەن ، دەبێت بزانن ئەوانە لە رێگایەكی ترەوە خەڵك دەكوژن ، هەژاران دەچەوسێننەوە، دزی لە خەڵك دەكەن، بۆیە لە فەرموودەی پێغەمبەر هاتووە: یحشر الحكارون وقتلە النفس فی درجە واحدە واتە: لە رۆژی قیامەت ئیحتكاچیەكان و خەڵك كوژەكان وەك یەك  حەشر دەكرێن ، لەیەك ئاست بێ جیاوازی وە لەهەمان كاتیش دەبێت هاووڵاتیان لە ئیسراف دوور كەونەوە وە بزانن مانای رەمەزان خواردن و خواردنەوە نییە چاو تێربن دوور لە ئیسراف، دەبێت دەسەڵاتیش چاودێری بازاربكات مافی بازرگان و هاووڵاتیان بپارێزێت لە رێگەی دانانی نرخی گونجاو لە سەر كاڵاكان و سزادانی سەرپێچیكاران:
لای خۆشیەوە كازم عێزەت بەرپرسی لیژنەی ئابوری سۆران بە زاری كرمانجی راگەیاند" لەپێش  هاتنی مانگی رەمەزان هەموو دوكاندارەكان و شوێنەكانی شیرنەمەنیەكانمان ئاگادار كردنەوە بەمەستی پاك و خاوێن راگرتنی ئەوە كەڵ و پەلانەی دەفرۆشن، بەشەو رۆژیش لیژەنەكان چاودێری بازاڕ دەكەن و هەر فرۆشیارێك بیەوێ نرخەكان گران بكات سزای توندی دەدەین، داواش لە هاووڵاتیان دەكەین لەبەرزبونەوەی نرخەكان ئاگادرامان بكەنەوە بۆ ئەوەی سزای ئەو كەسانە بدەین  و ئەوەی تێبینیشمان كردوە نرخەكان لە چاو ساڵانی رابردوو باشترن تەنیا ئاردو مریشك نەبێ كە گران كراوان ئەمەش لە هەموو بازاڕەكانی تر هەیە:  


محەمەد ئامۆكەیی _ سۆران ساڵانە لەگەڵ هاتنی مانگی رمەزان لە بازاڕەكانی هەرێمی كوردستان و بگرە لە ولاتانی تریش نرخی كەڵ و پەڵە خورادەمەنیەكان گۆڕان كارێكی بەرچاوی بەسەر داداێت  نرخەكان بەجۆرێك بەرزدەبنەوە زۆر جار كڕیار ناتوانێت بیكڕێت جگە لە گرانی لە رەمەزان ئەو موسڵمانانەی بەرۆژون حەزیان بۆ جۆرەها خواردن دەچێت بەشێك لە بازرگانەو دوكاندارەكانیش ئەم مانگە بەدەرفەت دەزانن و بە ئارەزوی خۆیان بەرزو نزمی بە نرخەكان دەكەن هاونیشتیمانیانی سۆرانیش گلەی دەكەن لە گرانی بازاڕ و داوادەكەن دوكاندارەكان رەچاوی بژێوی هاووڵاتیان بكەن و داواكاریش بوون لایەنە پەیوەندی دارەكان چاودێری زیاتری بازاڕ بكەن و نەهێلن فرۆشیارەكان لەمە زیاتر یاری بەنرخەكان بكەن:
عیسا غەفور هاووڵاتێكی دانیشتووی سۆرانەو دەلێت" مانگی رەمەزان مانگی خێرو خێراتە لە جیاتی ئەوەی دوكاندارو بازرگانەكان خێر بكەن لەبەر ئەم مانگە پیرۆزە دەچن نرخی خورادەمەنیەكان بەرز دەكەنەوە ئەمەش دورە لە پڕنسی پەكانی ئاینی ئیسلام پێش رەمەزان نرخی كیڵۆی شووتی بە( 300) دینار بوو ئێستا بەرزبۆتەوە بۆ هەشت دینار یان نرخی كیڵۆی مریشك لە (1500) دیناروە بەرزبۆتەوە بۆ سەروی 3هەزار دینار ئێمەی هاووڵاتیش باری داریمان خراپەو ناكرێت وا لەم میللەتە بكرێت بۆیە دەخوازین نرخەكان كەم بكرێنەوە:
شاناز خەلیل كڕیارێكی ترەبوو لەناو بازاڕی سۆران گووتی" پێم سەیرە لەم مانگە  پیرۆزە نرخی خواردەمەنیەكان لەجیاتی هەرزان بێت گران كراوان، ئەوەش جێگای نیگەرانیە كە بەشێك لەدوكاندار و بازرگانەكان خۆیان بەموسڵمان پیشان دەدەن دەچن نرخی پێداویستیە خۆراكیەكان گران دەكەن، پێش هاتنی رەمەزان نرخی برنج كە خواردنێكی سەرەكیە هەرزانتربوو لەچاو ئێستا، نرخی هەر گوشێكی برنج بڕی دەهەزاری هاتۆتە سەر و هەروەها مریشك و گۆشتی سوریش گۆڕان كاری بەسەر داهاتوە و گران بوونە، ئەو ئافرەتە زیاتر دەشڵێت" هەق وایە بازرگانەكان و دوكاندارەكان رەچاوی ئەم بارودۆخەی هەرێمی كوردستان بكەن، كە هاووڵاتیانی لە ژیانێكی سەخت و دژواردا دەژین  راستە ئێستا گۆڕان كاری بەسەر خشتەی مووچە  فەرمانبەران داهاتوو بەڵام هێشتا هەر خەریكی دانەوەی قەرزەكانمانین سەرەڕایی ئەمەش گرانی نرخی كەڵا و پەلەكان لە بازاڕەكانی كوردستان گرفتێكی دیكەیە كەتەنگی بەهاووڵاتیان هەڵچنیووە، نرخەكان ئەوەندە گرانن هیچ جیاوازییەكی ئەوتۆی نییە لەگەڵ ئەوكاتەی قەیرانی دارایی نەبوو، دەكرێت لیژنەی چاودێری بازاڕ زیاتر چاودێری بازاڕ بكەن  نەك لەم مانگە بەڵكوو دوای رەمەزانیش كەمتەرخەم نەبن لە چاودێری:
سەباح سەعید پیشەی دوكاندارە" دەڵێت بەو جۆرەی خەلك باس لە گرانی نرخەكان دەكەن وانیە نرخەكان هەر وەك پێش رەمەزانن بەڵام لە دوكانێك بۆ دوكانێك لەوانەیە جیاوازی هەبێت لە نرخەكان ئەمەش دەگەڕێتەوە سەر ویژدانی فرۆشیارەكان ئەم رەمەزانەش وەك ساڵەكانی تر نیە خەڵك كەم شت دەكڕێت ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ نەبوونی پارە و دواكەوتنی موچە، هاووڵاتی كە پارەی نەبێت ناتوانێ شت بكڕێت خەڵكی دەست كورتیش هەیە هاتونەتە لامان كە باری داریان خراپەو بەپێی پێویست یارمەتین داون:
لای خۆشیە مەلا مەحمود گەڵالی پێش نوێژو وتار خوێنی مزگەوتی كۆمەڵگەی گەڵاڵە لەسەر گرانی بازار لە روانگەی شەریعەتی ئیسلام گووتی" یەكێك لە دیاردە ناشیرین و قێزەونەكانی بەردەوام وەك دڕندەیەكی دارستان بەرۆكی هەژارەكان دەگرێت بەرز بوونەوەی نرخی كاڵای بازاڕ و گاڵتە جاڕی بە بژێوی خەڵك وشێواندنی باری ئابورییە، بۆ ئەم مەبەستەش زۆر جار بۆنە ئایینی و نەتەوەییەكان وەك رەمەزان و جەژنەكان و یادی نەورۆز بە دەرفەت دەزاندرێ بۆ ئەوەی میللەتەكەمان هۆشیار كەینەوە ئەم چەند دێرە دەنووسم بە ئومێدی ئەوەی ببێتە هەنگاوێك لە هەنگاوەكانی چارەسەری ئەم ئاریشەیە، وە ببێتە ئاوێك بۆ كوژاندنەوەی گڕكانی گرانی و نارێكی نرخی كاڵاكان وە ناخی بازرگانەكان بهەژێنێ كە لە ترسی خودا و لەبەر خۆشەویستی میللەتەكەیان بۆ قازانجێكی ناڕەوا جگەری هەژاران بە ئاگری گرانی داخ نەكەن ، وە بۆ ئەم مەبەستەش چەند فەرموودەیەكی پێغەمبەری خوا دەخەمە بەر دەستی خوێنەرانی خۆشەویست  " التَّاجِرُ الصَّدُوقُ اڵاَمِینُ مَعَ النَّبِیِّـینَ ۆالصِّدِّیقِینَ ۆالشُّهَدَا‌وِ "  رواه الترمژی وقال : حدیپ حسن .واتە :بازرگانی راستگۆیی دەست پاك ئەمیندار لە كڕین و فرۆشتن لە رۆژی دوایی لەگەڵ پێغەمبەران و ڕاستگۆیان و شەهیدانە.2-یا معشر التجار: (إن التجار یبعپون یوم القیامە فجارا، إلا من اتقی الله، وبر وصدق). رواه الترمژی، وابن ماجە، وابن حبان فی صحیحه، والحاكم. واتە: ئەی كۆمەڵی بازرگانان ، بەڕاستی بازرگانان لە قیامەت بەبێ ئیمانی زیندوو دەكرێنەوە ، تەنها ئەوەی لە خوا بترسێت و ڕاستگۆ و باش بێت .بەڵێ كارو كەسابەت و بازرگانی ئاوایە لە ئیسلامدا ئەگەر راست بێت سەرفرازی قیامەت وە بە پێچەوانەش روو رەشی قیامەت دەبێت3- (أكمل المۆمنین إیمانا، أحسنهم خلقا) رواە أحمد، وأبو داود، وابن حبان فی صحیحە، والحاكم.واتە :لە هەموو بڕواداران باوەڕی تەواوتربێت ، ئەو كەسەیە لە هەمووان رەفتار و ڕەوشتی تەواوترە توخوا گاڵتە جاری بەشیری منداڵ و دەرمانی نەخۆش و پێداویستی هەژاران كەی لەگەڵ رەوشتی ئیمانداران دەگونجێ بەڵكو ئەوپەڕی بەد رەوشتی بێباوەڕییە ، بەتایبەت لە مانگێك كەمانگی رەحمەت و سۆزو میهرەبانیە بیكەیتە مانگی گرانی و ئاستەنگ و قۆڵبڕین  چۆن لە سزای خودا رزگارت دەبێت 4- من احتكر حكرە یرید أن یغلی بها علی المسلمین، فهو خاگی‌و قد برئت منە ژمە الله ورسولە» أحمد والحاكم.
واتە هەركەسێك شتێك  یان پێداویستیەك بشارێتەوە بیەوێ نرخی لە سەر موسڵمانان گران بكات، بێگومان تاوانبار و هەڵەیەیە، وە هیچ بەلێن و پەیمانی لای خودا نامێنێت بەڵێ ئەوانەی گرانی دروست دەكەن ، دەبێت بزانن ئەوانە لە رێگایەكی ترەوە خەڵك دەكوژن ، هەژاران دەچەوسێننەوە، دزی لە خەڵك دەكەن، بۆیە لە فەرموودەی پێغەمبەر هاتووە: یحشر الحكارون وقتلە النفس فی درجە واحدە واتە: لە رۆژی قیامەت ئیحتكاچیەكان و خەڵك كوژەكان وەك یەك  حەشر دەكرێن ، لەیەك ئاست بێ جیاوازی وە لەهەمان كاتیش دەبێت هاووڵاتیان لە ئیسراف دوور كەونەوە وە بزانن مانای رەمەزان خواردن و خواردنەوە نییە چاو تێربن دوور لە ئیسراف، دەبێت دەسەڵاتیش چاودێری بازاربكات مافی بازرگان و هاووڵاتیان بپارێزێت لە رێگەی دانانی نرخی گونجاو لە سەر كاڵاكان و سزادانی سەرپێچیكاران:
لای خۆشیەوە كازم عێزەت بەرپرسی لیژنەی ئابوری سۆران بە زاری كرمانجی راگەیاند" لەپێش  هاتنی مانگی رەمەزان هەموو دوكاندارەكان و شوێنەكانی شیرنەمەنیەكانمان ئاگادار كردنەوە بەمەستی پاك و خاوێن راگرتنی ئەوە كەڵ و پەلانەی دەفرۆشن، بەشەو رۆژیش لیژەنەكان چاودێری بازاڕ دەكەن و هەر فرۆشیارێك بیەوێ نرخەكان گران بكات سزای توندی دەدەین، داواش لە هاووڵاتیان دەكەین لەبەرزبونەوەی نرخەكان ئاگادرامان بكەنەوە بۆ ئەوەی سزای ئەو كەسانە بدەین  و ئەوەی تێبینیشمان كردوە نرخەكان لە چاو ساڵانی رابردوو باشترن تەنیا ئاردو مریشك نەبێ كە گران كراوان ئەمەش لە هەموو بازاڕەكانی تر هەیە: