پێدانی دیاری لەكاتی دەرچوونی قوتابییان پێویستە؟
دووشەممە, 30 تەمموز 2018 07:52

دەكرێت زۆرجار دایك و باوك یان ئەندامێكی خێزان  بەڵێنی پێدانی دیاریان  بە منداڵەكانیان دابێ‌، ئەگەربێت و  لە خوێندن سەركەوتوو بوون و نمرەێكی بەرزیان هێنا ، ئەم بابەتە  ساڵانە لە ناو زۆرێك لە خێزانەكان دووبارە دەبێتەوە، هەندێ‌ جاریش ئەو كەسانە  پابەندی ئەو بەڵێنانەیان نابن كە داویانە بە قوتابیانیان ، دیارە ئەمەش بۆ دوارۆژی ئەو منداڵە متمانەی بە دایباب و دەوروبەری سست دەبێت و هەست بە نیگەرانی دەكات. بۆیە دایك و باوكی خۆشەویست كە بەڵێن بە خەڵاتكردنی منداڵەكەی دەدەی بۆی بگێنەسەر لەم راپۆرتەدا بۆچوونی دایكان و باوكان و كەسانی شارەزامان وەرگرتووە .

ئامادەكردنی : محەممەد مەحموود

لە سەرەتادا خاتوو سۆزان محەممەد وەك دایكێك دەڵێت" بێگومان دیاری لە هەر جێگاو بەهەر بۆنەو هۆكارێك بێت ، كاریگەری  تایبەتی  خۆی هەیە، بەتایبەتی لە بواری خوێندن دا چونكە خوێندن پڕۆسەیەكی گرنگ و هەستیارە، ئەودایكە دەڵێت" بە بۆچوونی خۆم دیاری یەكێكە لە هۆكارە گرنگەكانی هاندان بۆ خوێندنی قوتابیان، بەتایبەتی  دایك و باوك كە بەڵێنی دیاری بدات بە منداڵەكەی لە بەرامبەر دەرچوونی لە خوێندن .

بۆ وەڵامی ئەو پرسیارەی كە ئاخۆ پێت باشە كاتێك منداڵەكەت دەربچێت دیاری پێ‌ بدەی ، ئەو دایكە گووتی" بەڵێ لەكاتی دەرچوندا  دیاری  گرنگە بۆئەوەی  منداڵەكەت زیاتر هەست بەدەرچوون و سەركەوتن بكات و ئەوەش هاندانە بۆبڕینی  قۆناغەكانی تری خوێندن .

لەپرسیارێكی تردا گووتمان بۆئەمساڵی خوێندن بەڵێنی كرینی دیاریت بە منداڵەكەت دابوو گەر لە قوتابخانە دەربچێت، خاتوو سۆزان گووتی" بێگومان من هەمیشەو بەردەوام  بەڵێن دەدەم بۆ دوای دەرچوون ،جگە لەبەڵێنی دیاری  بەڵێنی  گەشت كردنیان پێدەدەم بۆئەوشوێنەی كەخۆیان

حەزی پێدەكەن ، چونكە خۆم هەرگیز  ئەوەم بیرناچێ  كاتێك  كە لەقۆناغی خوێندن دەردەچووم حەزم لەگەشت كردن بوو، ئەو پرسیارەشمان ئاراستەی ئەو دایكە كرد كە ئاخۆ بەڵێنەكەی بۆمنداڵەكانی گەیاندە سەر، ئەو دایكەش دەڵێت"  بێگومان  كەبەڵێنت دا  پێویستە بەڵێنی  خۆت ببیتەسەرو كەئەوەش  یەكێكە لەشێوازە جوانەكانی  پەروەردەكردن،  بۆیە بەڵێ بەڵێنی خۆم بردە سەر.

هەمان ئەو پرسیارانەشمان ئاراستەی چەند باوكێك كردوو ئەوانیش بەم جۆرە بۆمان دووان سعید عەبدوڵلا وەك باوكێك گووتی "  بەڵێ گرنگە بەڵام ناشكرێ خوێندنی منداڵەكەت تەنها وابەستە بكەیت بە دیاریەوە پێویستە ئەو هەستەی لا دروست بكرێت كە خوێندن ئەركە، دیاری شتێكی باشە و دڵخۆشكەریشە بۆ منداڵ بەڵام وا نەبێت كە ببێتە ڕێسا لە هەموو ساڵێكدا ئەگەر دەرچوو دەبێ دیاری بۆ بكڕێت، دەربارەی پێدانی بەڵێن كاك سعید گووتی " هیچ بەڵێنێكم پێیان نەداوە هەرچەندە ئەنجامەكانیشیان زۆر بەرز و جێگای ڕەزامەندیم بوون.

دواتر سەمیر جەبار وەك باوكێك بۆچوونەكانی خۆی لەسەر بابەتی قوتابی و دیاری بەم جۆرە خستەروو ،

بەرای من كاریگەریەكەی دیاری كاتیە، دەبێ كەشێكی وای بۆ دروست بكەیت كەوا خوێندنەكەی خۆشبوێت لەپاڵ ئەوەش لە دیاری بێ بەشی نەكەی ، شتێكی ئاساییە بەڵام لە پاداشتی دەرچونەكەی نەخێر ، دەبێ وای تێبگەیەنی سەركەوتنەكانی بۆ داهاتووی خۆیەتی ، بۆوەڵامی ئەو پرسیارەش كە ئاخۆ بۆئەمساڵی خوێندن كاك سەمیر بەڵێنی كرینی دیاری بە منداڵەكەی دابوو گەر لە قوتابخانە دەربچێت ، لەوەڵامدا گووتی " كردوومە بە نەریت هەموو ساڵەكانی خوێندن دیاریان پێدەدەم ، بەر لە وەرگرتنەوەی ئەنجامەكانیان بەڵێنی دیاریان پێدەدەم و بۆیان جێ‌ بەجێ‌ دەكەم  .

لەسەر ئەم بابەتە بە پێویستمان زانی بۆچوونی توێژەرێكی دەروونی وەربگرین بۆئەوەی بزانین ئەوان تاچەند لەگەڵ ئەوەن كە قوتابی لەكاتی دەرچوونی یان پێدانی بەڵێنی دیاری لەلایەن كەس و كارەكەیەوە چ كاریگەرێكی دەروونی دەبێت بۆئەم مەبەستە رووی پرسیارمان ئاراستەی توێژەری دەروونی  سەركەوت عەبدولقادركردوو ئەویش بەم جۆرە بۆمان دوا و گووتی " لەبارەی بەڵێنی پێدانی دیاری بەمنداڵەكەت ئەگەر قوتابی بێت ، پاڵپشتی ماددی و هاندانی ئەمە  وادەكات منداڵ متمانەی كەسیتی بەهیز تر بكات ،شایستەیە منداڵ لەگەڵ هەر سەركەوتنێك دیاری پێبدرێت ، چونكە كەسایەتی بەهێزتر دەبێت و پشت بەخۆی دەبەستێت ،بۆیە پێویستە دایك و باوك راستگۆبێت لەگەڵ جگەر گۆشەكەی نابێت درۆی لەگەڵ بكات چونكە فیری لادان دەبێت، ئەم توێژەرە گووتیشی "هەندێك لە دایكان و باوكان  كاتیك منداڵەكانیان لەخوێندن دەردەچێت پاڵپشتیان ناكەن، درۆیان لەگەڵ دەكەن زۆر جار دەبیستین لەجیاتی ئەوەی خەڵاتی  منداڵان بەكەن بە كتێبێك یان دڵخۆشكردنی بەكرینی شتێكی بەسوود، كەچی دەبینین درۆیان لە گەڵ دەكرێَت ئەمەش وادەكات .

منداڵ پەروەردەی تەندروست نەبێت و گۆشەگیر دەبێت، لە خێزانەوە درۆ كردن لایان ئاسایی دەبێت چونكە لەخێزانێكەوە بێ شیرازەوە پەروەردەی نا تەندروستی وەرگرتوە.

لە كۆتایشدا لێكۆڵینەوە زانستییەكانی بواری پەروەردە جەخت لەسەر ئەوە دەكەنەوە، كە هاندان و خەڵاتكردن، دوو هۆكاری سەرەكین لە پەرەپێدانی تواناكانی منداڵ و دروستكردنی هەستی باوەڕ و متمانەكردن بەخۆی. بە بۆچوونی شارەزاكانی بواری دەروونناسی پەروەردەیی، كاتێ‌ منداڵ هەست بە بوونی پاڵنەری دایباب و هاندانیان دەكات لە كارەكانیدا، ئەوا زێدەتر پشت بە خۆی دەبەستێ‌ و متمانە بە تواناكانی دەكات، تا ئەوەی هاندەرێكیشە بۆ ئەوەی ترسی لە هەڵەكردنیش نەبێ‌، چونكە دەزانێ‌ بواری راستكردنەوەی هەڵەكانی دەبێت و كەسانێك هەن لە كاتی پێویستدا دەستگیرۆیی دەكەن.

رەنگە زۆر دایباب بەڵێنی خەڵاتكردنیان بە منداڵەكانیان دابێ‌، ئەگەر لە خوێندن سەركەوتوو بوون، ئەم حاڵەتە ساڵانە و لەناو زۆرێك لە خێزانەكان دووبارە دەبێتەوە، كە بە داخەوە كەمترینی دایباب دواتر پێگیر و پابەندی ئەو بەڵێنانەیان دەبن، دیارە ئەمەش بۆ ئاییندە لە باری دەروونی‌و متمانەی منداڵ بە دایباب و دەوروبەری سست دەبێت و هەست بە نیگەرانی دەكات. بۆیە دایباب كە بەڵێن بە خەڵاتكردنی منداڵەكەی دەدەن، مەرج نییە ناو، یان جۆری، یان بەهای خەڵاتەكەی بۆ دیاری بكەن، بەڵكو گرنگ ئەوەیە كە هەر بەڵێن دەدەن، ئەگەر بە كڕینی قەڵەمێكیش بێت سبەی لە ئاست منداڵەكەیان راستگۆ بن، تا خۆیان لە جۆرێكی درۆكردن بپارێزن، لەلایەكەی تریش نەبنە هۆكاری ئەوەی منداڵ سبەی رۆژ بە كەمتەرخەمی بڕوانێتە ئەرك و كارەكانی و وێنایەكی نەخوازراوی لە یادەوەریدا بەرامبەر دایباب بۆ دروست ببێ‌.. بۆیە باشتر ئەوەیە دایباب یان بەڵێن بە منداڵ نەدەن، یان كە بەڵێنیشیان پێدا درۆی لەگەڵ نەكەن.