Share on facebook
كاریگەریە دەروونیەكانی بێ‌ ناسنامەی نیشتیمانی لەسەر تاكی كورد
دووشەممە, 06 ئاب 2018 07:30

فرمان حسن

نیشتیمان ڕەنگە وەك وشە وشەیەكی بچووك بێت،بەڵام لە واتادا گەورەترین مانای هەیە،چونكە دایكی گەورەو پەناگەو باوەشی گەرمی هەر هاوڵاتیەكە لەسەری دەژیت،ماڵێكی گەورەیە مرۆڤ تیایدا لە دایك دەبێت و لە لە ژیر سایەو سێبەریدا گەشە دەكات و گەورە دەبێت، بۆیە خۆشەویستی نیشتیمان خۆشەویستیەكی خۆڕسكە لەگەڵ لەدایك بووندا سەر هەڵدەدات، دواتر چەكەرە دەكات و ڕۆژ بە ڕۆژ پەیوەندی تاك بەو پارچە زەویە پتەوتر دەبێت كە لەسەریدا گەشە دەكات و گەورە دەبێت.بەو مانایە خۆشەویستی وپەیوەست بوون بە نیشتیمان بنەمایەكی بایۆلۆژی و ژینیتیكیان هەیەو ژینگەی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئابووری و ڕۆشنبیریش ڕۆڵی كاریگەریان هەیە لە گەشەكردنی هەستی خۆشەویستی و وڵات پارێزیدا, جیهان نیشتیمانی هەموو مرۆڤەكانە،بەڵام هەموو جیهان نیشتیمانی مرۆڤێك نیە،بەڵكو نیشتیمانی هەر مرۆڤێك ئەو پارچە زەویە دیاریكراوەیە كە تیایدا لە دایك و بووەو لەسەری دەژیت.نیشتیمان واتە هەموو جیهان نیە وەك ئەوەی نێونەتەوەییەكان تا ئێستاش پڕوپاگەندەی بۆ دەكەن،یان وەك ئەوەی كۆلكە شاعیرێكی عەرەب دەڵێت تەنها جووتە پێڵاوەكانمە بە نیشتیمانەكەم ببەستێتەوە،بەڵكو پەیوەندی مرۆڤ بە نیشتیمان پەیوەندییەكی ڕوحی ودەروونی خۆڕسكە نەك مادی،مرۆڤ هەژار بێت یان سەرمایەدار،خاوەن موڵك بێت یان كرێچی،وڵاتەكەی وێران بێت یان ئاوەدان بە هەموو وێرانی و خۆشی و ناخۆشیەوە خۆشی دەوێت و پەیوەست دەبێت پێی،بێ‌ نیشتمانیش واتە بی ماڵی وبێ‌ ناسنامەیی و بێ‌ كەلتووری و بێ‌ زمانی و ژێردەستەیی كە دۆخێكە تیایدا مرۆڤ هەست لەدەستدانیبە نرخترین و بە بەهاترین شتدەكات كە نیشتیمانەكەیەتی.

كاریگەریە دەروونیەكانی هیچ زەبرێكی دەروونی بە ئەندازەی زەبری دەروونی بێ‌ وڵاتی كاریگەر نیە،كاتێك مرۆڤ هەست بكات نیشتیمانەكەی داگیركراوەو خۆشی بە كۆیلە كراوە، ناسنامەو كەلتوور و زمانەكەی لێ‌ قەدەغە كراوە و خێر و بیری وڵاتەكەی بە تاڵان براوە،كاتێك هەست بكات جیا لە ژیانی بێ‌ وڵاتی لە دوای مردنیشییدا هیچ گرنتیەك نیە كە دوو مەتر زەوی و گەزێك ئاسمانی پێ‌ ڕەوا ببینرێ‌ كە ببێتە دوا مەنزڵگەی،چونكە سروشتی داگیركەرو داگیركاری وایە دوای داگیركرنی هەر وڵاتێك و لە ناوبردن و تواندنەوەی نەتەوەیەك هەوڵی سڕینەوەی مێژوو و شوێنەواری نەتەوەكە دەدرێت و لە دواترین هەوڵی لەناوبردن و سڕینەوەدا  گۆڕستانەكان و گۆڕی مردووەكانیش هەڵدەتەكێنرێن.

كاریگەریە دەروونیەكانی وەڵامدانەوی هیچ پرسیارێك لە وەڵامی ئەو پرسیارە بە سوێ‌ ترو كاریگەتر نیە كاتێك بێگانەیەك لە بابای بێ‌ وڵات دەپرسێ خەڵكی چ وڵاتێكی و نەتوانێت بڵێت خەڵكی كوێم، بێگومان ناتوانێت بڵێت خەڵكی ئەو وڵاتەم كە وڵاتەكەمی داگیركردووەو دان بە داگیركاری و كۆیلایەتی خۆی بنێت، لە هەمان كاتدا ناتوانێت بڵێت خەڵكی وڵاتەكەی خۆمم كە داگیركراوە چونكە لەسەر نەخشەی سیاسیدا وڵاتێك بەو ناوە بوونی نیەو خۆشی هەڵگری ناسنامەی وڵاتێكی ترە، كاتێكیش سوورە لەسەر ئەوەی خەڵكی وڵاتێكی داگیركراوە ئەوا پێی دەڵین كەی توانیت وڵاتەكەت ئازاد بكەیت و ئەو وڵاتە نوێیە دروست بكەیت ئینجا دەتوانیت بڵێیت خەڵی ئەوێم، بەمەش تووشی گەورەترین شكانی دەروونی و گرێی هەست بە كەمێتی كردن دەبێت كە كاریگەریەكانی بە درێژایی ژیان دەمێننەوە.

زۆربەی كێشە دەروونی و كۆمەڵاییەتەكانی كورد چ لەسەر ئاستی تاك یان كۆمەڵگاو چ لە ناوخۆ یان دەروەی كوردستان لە ئەنجامی زەبری دەروونی بێ‌ وڵاتی و نەبوونی ناسنامەیی نیشتیمانی ونەبوونی دەوڵەتی سەربەخۆوە سەرچاوەیان گرتووە،چونكە نەبوونی دەوڵەت واتە نەبوونی زمان و كەلتوور و تایبەتمەندی.بۆیە نەبوونی دەوڵەت و ناسنامەی كەلتووری و سیاسی كۆمەڵگای كوردی كردۆتە كۆمەڵگایەكی بێ‌ هیوا و ترسنۆك و بێ‌ باوەڕ بەخۆ و تاكی كوردیشی كردۆتە تاكێكی ونبوو و سەرلێشیواو توندو تیژ،یان بۆتە هۆی ئەوەی زۆربەی لاوانی كورد هیوایان بە خوێندن و پێشكەوتن نەمێنێت كاتێك دەبینن كۆمەڵگاو كەس و كارو خێزان و دایك و باوكیان لە ترس و دڵەراوكی و بێكاری و بێ‌ بژێویەوە دەژین.

بێ‌ وڵاتی و نەبوونی دەوڵەتی سەربەخۆ تاكی كوردی كردۆتە تاكێكی توندڕۆ و دەمارگیر،بۆ نموونە زۆرێك لەو كەسانەی دەبنە كۆمۆنیست یان ئیسلامی توندڕەو هێندەی چارەسەرێكە بۆ دەردێكی دەروونی و كۆمەڵایەتی هێندە  پەیوەندی بە فیكر و بیركردنەوە نیە،یان وەك جاران كە دەبوونە جاش و ئەنفالچی و كەواسووری پێش لەشكری داگیركەر.ئەم بارە دەروونیە كە لە ئەنجامی بێ‌ وڵاتی و بێ‌ دەوڵەتیەوە هاتووە بۆتە هۆی دروست بوونی تاكێكی خۆكوژ و تاكێك كە دژی نەتەوەو كەلتوور و زمانەكەی بێت و شەرم لە خۆی و خێزان و نەتەوەو نیشتیمانەكەی بكات،یان بۆتە هۆی ئەوەی ببێتە ئامرازی حیزبایەتی وبوكەڵەی دەستی حیزبەكان بە جۆرێك هەر ڕۆژە حیزبێكی تازە بە قەوانێكی تازەو زوڕناو ئاوازێكی تازە هەڵیپەڕێنی تا ئەو ڕادەیەی هەموو ژیانی بەو شێوەیە بفەوتێنێت, زۆربەی كێشەو گرفتە دەروونی و كۆمەڵایەتیەكانی وەك دابڕان و نامۆبوونی دەروونی و كۆمەڵایەتی و شەڕانگیزی و دوژمنداری و تەلاق و تۆلەسەندنەوە كە هەریەكەیان كۆمەڵێك هۆكار و پاڵنەری جۆراوجۆریان هەیە ڕیشەی سەرەكیان لەنەبوونی دەوڵەت و نەبوونی ناسنامەی نیشتیمانی هەڵقوڵاوە.سستی و لاوازی تاكی كورد لە سەرجەم بوارەكانی زانست و فێربووندا دەگەڕێتەوە بۆ ئەو شكانە دەروونی و نەستیەی كە لە ئەنجامی داگیركاری و نەبوونی سەربەخۆییدا تووشی بووە.هەر گرفتێكی دیكەی دەروونی و كۆمەڵایەتی و تەنانەت گرفتی كارگێری و سیاسی و ئابووریش ڕیشەیان دەگەڕێتەوە بۆ بێ‌ دەوڵەتی و كاریگەریە دەروونیەكانی بێ‌ ناسنامەیی و بێ‌ وڵاتی.

لە ڕاستیدا كاریگەریە دەروونیەكانی بێ‌ ناسنامەیی وبێ‌ وڵاتی لەسەر كۆمەڵگای كوردی زۆر لەوە گەورەتر و گرنگترن تاكی كورد دركیان پێ‌ بكات،ئەم كاریگەریانەش بە ئەرێنی و نەرێنیەوە وێرانكەرن و هەموو هەست و نەستی تاكی كوردیان داگیركردووە.