Share on facebook
سۆزان عومەر" تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان بونەتە چەكێكی بێدەنگ بۆ كوشتنی ئافرەت
سێ شەممە, 25 ئەیلول 2018 17:58


 

 

 

دیمانە محەمەد ئامۆكەیی: سلێمانی:

ساڵ بە ساڵ ئامارەكان ئەوەمان پێدەڵێن تەڵاق و كوشتن و خۆ كوشتنی ئافرەتان رووی لە هەڵكشانە بە پێی ئەو ئامارانەی لە داد گاكانی باشوری كوردستان هەن ڕێژەی جیا بونەوەی هاوسەران گە شتۆتە ئاستێكی بەرز، تەلاق دیاردەیەكی كۆمەڵایەتی ترسناكە دەبێتە هۆی هەلتەكاندنی خێزان و كۆمەڵ ئەو كردارەیە كە لە ئەنجامی ڕەتكردنەوەی ئەو هاوسەر بەندییە كە گرێ‌ دراوە لە نێوان ژن و مێرد یاخود بریتیە لە لەناوچونی پەیوەندی زەواج لەنێوانیاندا، لە سەر بەرزبونەوەی ڕێژەی تەلاق و زۆربوونی توندو تیژی خێزانی لە دیدارێكیدا لەگەڵ هەفتەنامەی زاری كرمانجی ، پارێزەر سۆزان عومەر دەرچوی بەشی یاسای زانكۆی سۆران و ماوەی 3 ساڵە كاری پارێزەرایەتی دەكات لە شاری سڵێمانی.

*بۆچی ئافرەتان زیاتر لە پیاوان توشی توند و تیژی ئەبنەوە؟

هەتاكو ئەوەی لە دادگان و سەرژمێریەكانی بەرەنگاربوونەوەی ژنان رادەگەینرێت زیاتر ئافرەتان و كچانی تەمەن ١٥بۆ ٢٥ ئەنجام دەدرێت جا هەر جۆرە توندوتیژیەك بێت كە بە گوێرەی یاسای بەنگاربوونەوەی تەندوتیژی خێزانی دیاری كراوە.

* بۆ ئافرەتان پەنا ئەبەنە بەر خۆكوشتن، كە ئەمە كارێكی نامرۆڤانەیە بەرامبەر خۆیان ئەنجامی ئەدەن؟

پەنابردنی خۆكوژی ئافرەت كائینێكی ناسك و زیاتر بە هەستن لە ڕەگەزی نێر بۆیە دەستیان ناچێیە ئازاردان یان تۆڵەكردنەوەو توندوتیژی بەرامبەری  بۆیە پەنا دەباتە ئازاردانی خۆی كە ئەوەش گونجاو نیەو پێویستە ئافرەتان هۆشیاربن و خۆیان نەكەنە قوربانی ئەو توندوتیژیەی بەرامبەریان كراوەو پەنا ببەنە بەردەم یاساو دادگا چونكە كارێكی جگە لەوەی گوناهەو خودا نەهی كردوە لە ئازاردانی جەستەی خۆت دەبێت بیر لەوە بكەنەوە بەهێزبن و خۆیان بە رێگای یاسا كێشەكانیان چارەسەر بكەن.

*ئەو رێكخراو و سەنتەرانەی تایبەتن بە ژنانن ڕۆلیان هەبووە لە وشیاری و كەمكردنەوە توندوتیژی؟

ریكخراوەكان بە گشتی باشن بەڵام هیچ كات لە گوێرەو زۆری رێكخراوەكان كار نەكراوە نە نزیكی شەش سەد رێكخراوی ئافرەتان و خۆبەشی وەك ئەوەی من زانیاتیم هەیە بوونی هەیە لە هەر چوار پارێزگای دهۆك و هەولێر و سلێمانی و هەڵەبجە بەڵام ئەگەر ببینین ئەگەر هەر رێكخراوێك رۆژانە بە شەقام و گەڕكەكان چادری رۆشنبیری یاخود چالاكی هۆشیاركردنەوە ئەنجام بدەن ئەوا دۆخی ئافرەتان ئێستا زۆر باشتر دەبوو.

* ئایا تا چەند هەوڵتان داوە پەیامی دیالۆگ بگەێنن واتە كێشەكان بە دیالۆگ و قسەكردن چارەسەر بكرێت، نەك بە توندو تیژی؟

خودا هاوكارم بێت لە كاتێَكی گونجاودا ناوەندێكی رۆشنبیری خێزانی كە خودی خێزان وەكو پیاو ئافرەت پێش پڕۆسەی هاوسەرگیری بكەمەوە كەوا دادگاكان هەماهەنگ بن وەكو مەرجێك لە سەرەتای گرێبەستی هاوسەرگیری چەند رۆژێك لەو ناوەندەدا ئاشنای تێگەیشتن لە پڕۆسەی  هاوسەرگیری و رێزگرتن لە ماف رێكارەكانی دروست بوونی خێزانێكی دروست چونكە دوا جار ئەوە خێزانە تاك پێك دەهێنێت و كۆمەلگا بە ئاراستەی دیاری كراوی خێزان سەر دەكێشیت، لای من وەهایە خێزانی باش كۆمەڵگای باش و دروست بەرهەم دەهێنێت.

* ئایا هیچ چارەسەرێك هەیە بۆ توندوتیژی بەرامبەر ئافرەتان یان هیچ رێگریەك هەیە بتوانێ ئەم توندو تیژیە بوەستێنێ و لەناو ناخی ئەم كۆمەڵگایە دەری بهێنێت؟

لە كۆمەڵگای كوردیدا زۆرجار دەوترێت كە نەریت و هەڵە تێگەشتنی ئاینی لە كۆمەڵگادا وەزیاتر پاپەندبوونی رووكەشی بنەما ئەخلاقی و تێكەلكردنی مافی تاكەكەسی بە نیزامی كۆمەلگا وای كردوە ئافرەت دەست بۆ هەر بابەتێك دەبات بە ناوی دەرچوو لە نەریت و ئەخلاق تۆمەتبار دەكرێت بە سادەتری نموونە لەم چەند رۆژەدا كچێكی تازە پێگەشتوو لە پێناو پاراستی ناوبانگی خێزانی خۆی كردە قوربانی ناو ناتۆرەی كۆمەڵگا چونكە زۆرجار دەبیبنن خێزانەكان لە دوای هەڕەشە و كێشە كۆمەڵایەتیەكان چارەسەر دەكەن و كچەكانیان دەپارێزن بەڵام بلاو كردنەوەو باس و خواستی ناو خەڵك ژیان لەو تاكە ئافرەتە دەشێیوینێت لە ئەوە سەبارەت بە خودی توندوتیژی كۆمەلگایە كە نە بینراوەو گەورەترین هۆكاریشە لە توندو تیژی كۆمەلگا بەرامبەر خودی تاكی ئافرەت.

*ئافرەت تا چەند بەرپرسیارە لەو توندو تیژیەی كە بەرامبەری ئەكرێت؟

بەڕاستی ئەوە پرسیارێكی دژ یەكیە بۆ ئافرەت چونكە ئەوەی توندوتیژی بەرامبەری دەكات رەگەزی نێرەو پێویستە بەرپرسیاری توند لەسەر ئەمە دابنرێت تاوەكو بۆ تاكەكانی تر لە كۆمەڵگا فێربن لێدان و ئازاردان هیچ كات چارەسەری كێشەكان ناكات، ئەشێ  زۆرجار ترس و بێدەنگی ئافرەتیش لە توندوتیژیدا رۆڵی هەبێت لە برەودان یان بەردەوامی توندو تیژی چونكە بە گشتی ئافرەتی كۆمەڵگای خۆمان هەمیشە بەم شێوازە دەڵێن بێدەنگ دەبین بۆ ئەوەی ماڵمان هەلنەوەشێتەوە یان ناومان نەڕوات و خەڵكی پێمان بلێت لەگەڵ مێردی خۆی ئیدارەی نەكرد واتە ترسی قسەو ناو ناتۆرەی نەریت.

* ئایا یاسا تا چەند بە ئەركی خۆی هەڵەستێ كاتێ تووندو تیژی بەرامبەر ئافرەتێك ئەكرێت وە كاتێ ئەو ئافرەتە مافی زەوت كراوەو مافی خوراوە؟

هیچ كات و لە هیچ وڵاتێكدا یاسا هێندە نابێت ببێتە هۆی چاوترسان لە توندوتیژی لەبەر ئەوە وەكو ئاگرێكی كپ كراوەو هەركات یاسا گۆڕا پەرەدەسێنێتەوە هەر بۆیە پێم وایە یاساكان لە هەرێم جێ بەجێ دەكرێت زیاتر شێوازی سزای خێزانی پێوە دیارە نەوەك رێگری كردن و چاكسازی كردنیان، بە حوكمی ئەوەی كاری من لە دادگاكانەوەو ئەوە بە واوقعی دەبینم هیچ كات ئەو پیاوەی بەهۆی توندوتیژی سزادەدرێت رەفتاری چاكسازی تێدا نابێت بەلكو زیاتر ڕق لە ئافرەت دەگرێت بۆیە باشترە لە رێگای دامەزراندنی دەزگای هۆشیاركردنەوەی خێزانی پێش دروست بونی خێزانی وە لە قۆناغەكانی خوێندن بە تایبەت رەگەزی نێر هۆشیاری ئەوەیان پێبدرێت، جگە لەوەش دەبێیت یاسا جیاوازی نەكات لە نێوان دوو رەگەزەكە چونكە زۆر جار یاسای خێزانی خەڵك وەها تێگەشتوە كە تەنها بۆ ئافرەتانە بۆیە ئەوەی پێویستە وەك وتم جگە لەم یاسایی توندوتیژی خێزانی بەركار لە هەرێم كاربكرێت بۆ بەرزكردنەوەی رۆشنبیركردنی تاك بە رێزگرتن لە تاك و مافەكانی.

* ئایا  وەسیلەكانی پێشكەوتن بۆچی ئەبێت ببێتە وەسیلەیەك بۆ ئەوەی توندو تیژی بەرامبەر ئافرەتی پێ ئەنجام بدرێت؟

بەداخەوە ئیستا تۆرە كۆمەڵایەتیەكان بونەتە چەكێكی بێدەنگ بۆ كوشتنی ئافرەت ئەوەش دیسان بۆ ناهۆشیاری تاك دەگەرێنمەوە كەوا هەموو ئامرازەكانی پەیوەندی لە بێكاریدا بە شێوازی نە گونجاو بەكار دەهێنێت وە قوربانی ئەو خراپ بەكار هێنانەش دەشكێتەوە لە سەر خودی تاك ئەوەتا هەموو ئافرەتانی كورد لە ترسی بردنی وێنەو خراپ بە كار هێنانی ناتوانن وێنەیەكی ئاسای خۆشیان بكەنە سەر ئەكاونتەكانیان بەلكو دەبیننی وێنەی ئەكتەرو كچانی بیانی دەكەنە تیركردنی ویستەكانیان ئەوەش بەهۆی ئەو ترسەی نە بادا رەگەزی بەرامـبەر وەكو چەكێك دژی بە كاری بێنێت، كەواتە تەنها سەیری دۆخی گشتی ئافرەتی كورد بكە ئەو كات رادەی ئازادی و قوربانی ئافرەتی ئەم كۆمەڵگایە دەبینیت، كەواتە تۆڕەكان هێندەی گەیەنێری ڕای پیاون هێندە لە خزمەتی دۆزی ئافرەتی كورد نین ئەوەش بەهۆی ئەو سەرگوزەشتەو تۆمەت و تاونانەیە خودی پیاو لە تۆرە كۆمەڵایەتیەكان بە ئافرەتی دەكەن بێگومان هەموو پیاواێكیش نا زیاتر چینی تەمەنی ١٦ بۆ ٣٥.

* باس لەوەدەكرێت هەندێ لە پارێزەرەكان ئەوندەی بیر لە پارە دەكەنەوە ئەوندە هەولی ئاشتبونەوەی خێزانە تۆراوەكان نادەن؟

سەبارەت بەوەی پارێزەران تەنها بیر لە پارە دەكەنەوە ئەوە شتێكی نالۆژیكیە چونكە ئەو كەسەی پەنا دەباتە لای پارێزەر كەسێكی تەواو پێگەشتووەو پێویستە خودی خۆی بەرژەوەندی دروستی خۆی بزانێت چونكە لە داواكانی خێزانی تاڕادەیەكی باش پارێزەران ئامانجیان ئاشتەواییە من وەكو خۆم هیچ كات داواكاری جودا بوونەوەو ئەو خیزانانە جێ بەجێ ناكەم كە لەسەر ڕەقن بەلكو زۆرجار بە ئاشتكردنەوەو بگرە گۆڕانكاری ئاستی تێگەیشتنی خێزانیان خۆیان پێیان راگەیاندومەتەوە بومەتە مایەی ئاشتی بۆیان دوا جار پێم وایە هەر پارێزەرێك كارێكی نە گونجاو و نا ویژدانی بكات لە خێزانی خۆیدا روودەداتەوەو نمونەشمان هەبوە لە دادگاندا.