Share on facebook
دیندار زێباری: لە ماوەی ساڵی 2017 دا 34 كەس سزای لەسێدارەدانیان لە هەرێمی كوردستان بە سەردا سەپێندراوە
سێ شەممە, 09 تشرینی یەکەم 2018 12:48

هەرێمی كوردستان لەزۆر رووەوە گەشەكردن و پێشكەوتنی بەخۆیەوە بینیوە لە گشت بوارەكان بەتایبەت لە بواری یاسادانان و رێزگرتن لە بنەماكانی مافی مرۆڤ. حكومەتی هەرێمی كوردستان بە دیهێنانی دادپەروەری و پاراستنی مافی مرۆڤ بە ئامانجێكی سەرەكی خۆی دەزانێت و لە یاسای ژمارە (١٣)ی ساڵی ٢٠٠٧ لە ماددەی (٢) بە ڕوونی دەڵێت: (ئامانجی حكومەتی هەرێم بەدیهێنانی دادپەروەری و پاراستنی مافی مرۆڤە لە ڕێگای داڕشتنی یاساكان و جێبەجێ كردنیان بە شێوەیەك لەگەڵ بەڵگەنامە و پەیمانە نێودەوڵەتیەكانی تایبەت بە مافی مرۆڤ بگونجێت)، ئەو ئامانجەش لە كارەكانی دەزگاكانی وەزارەتی داد ڕەنگی داوەتەوە و پێكهاتەكانی وەزارەتی داد بەتایبەتیش ئەنجومەنی شورای هەرێمی كوردستان.

سەبارەت بە رێزگرتن لە بنەماكانی مافی مرۆڤ د. دیندار زێباری، رێكخەری راسپاردە نێودەوڵەتییەكان گوتی "ھەبوونی یاسا یەكێكە لە پڕەنسیپە ھەرە سەرەكییەكانی مافی مرۆڤ و جێبەجێكردنیشی دادپەروەری و سەقامگیری بۆ سیستەمی گشتی دابین دەكات.لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش ئەو پەیماننامانەی تایبەتن بە مافی مرۆڤ و بەرهەم هاتوون خەسڵەتێكی یاساییان وەرگرتووە و خواستی هەر تاكێكی كۆمەڵگایە لە ژێر ڕۆشنایی ڕێساكانیدا بژیت و دان بە مافەكانی دابنرێت، بەبێ جیاوازی و بە شێوەیەكی یەكسان، پێویستە یاسا ناوخۆییەكانیش بە شێوەیەك دابنرێن لەگەڵ كڕۆكی مافەكانی مرۆڤ و پەیماننامە مرۆییە نێودەوڵەتییەكان بگونجێن، هەرچی سەبارەت بە رەوشی لەسێدارەدانە لەهەرێمی كوردستان پێویستە ئاماژە بەوە بكرێت كە رێژەكە زۆر  كەم بووەتەوە و تەنانەت لە هەندێك كەیسی تایبەت نەبێت ئەم سزایە ناسەپێندرێت و جێبەجێ ناكرێت.

سەبارەت بە یاسای لەسێدارەدان لە هەرێمی كوردستان، رێكخەری راسپاردە نێودەوڵەتییەكان رایگەیاند "هەرچەندە عێراق لە رێكەوتننامەكانی تایبەت بە نەهێشتنی سزای لەسێدارەدان ئەندام نییە، بەڵام سەرەڕای ئەمەش لە هەرێمی كوردستان جێبەجێكردنی ئەم سزایە زۆر بەرتەسك كراوەتەوە و رێژەی لەسێدارەدان بە رادەیەك كەمبووەتەوە كە دەتوانرێت كەیسەكان بژمێردرێت، ساڵی ٢٠٠٣ ماددەكانی تایبەت بە تاوانەكانی دژ بە ئەمنی ناوخۆیی و دەرەكی وڵات و جێبەجێكردنی سزای لەسێدارەدان لە یاساكانی ھەرێمی كوردستان لەكار خران بە یاسای ژمارە (٢١)ی ساڵی ٢٠٠٣ و یاسای ژمارە (٢٢)ی ساڵی ٢٠٠٣ و دواتر لە ساڵی ٢٠٠٦ بە یاسای ژمارە (٦)ی ساڵی ٢٠٠٦ دەروازەی دووەم لە یاسای (اصول المحاكمات الجزائیە) خراوەتەوە كار كە تایبەتە بە جێبەجێ كردنی سزای لەسێدارەدان".د. دیندار زێباری گوتیشی "لەبەرئەوەی لەسێدارەدان سزایەكی نامرۆڤانەیە و لەگەڵ بنەماكانی مافی مرۆڤ ناگونجێت، لە ماددە (٦) پەیمانی نێودەوڵەتی تایبەت بە مافی شارستانی و سیاسیدا ھاتووە: (دەبێت سزای لەسێدارەدان لە حاڵەتی زۆر تایبەتدا بسەپێنرێت)، بەو مەرجانەی پەیمانەكە فەرزی كردووە، عێراق لە ساڵی ١٩٧١ ئەو پەیمانەی واژوو و پەسەند كردووە، دواتر پرۆتۆكۆلێكی ئیختیاری دەرچوو تایبەت بە سزای لەسێدارەدان، بەڵام عێراق واژووی نەكردووە و پەسەندی نەكردووە، بەپێی ئەو پەیمانەش عێراق سەرپێچی یاسای نێودەوڵەتی نەكردووە".

د. دیندار زێباری لەبارەی دوایین ژمارە و ئاماری ئەوكەسانەی كە بە حوكمی لە سێدارەدان سزادراون لە حكومەتی هەرێمی كوردستان گوتی: لە سەرۆكایەتی دادگای تێهەڵچوونەوەی ناوچەی هەولێر (17) كەس و لە سەرۆكایەتی دادگای تێهەڵچوونەوەی ناوچەی دهۆك (13) كەس و لە سەرۆكایەتی دادگای تێهەڵچوونەوەی ناوچەی سلێمانی (4) كەس بڕیاری لەسێدارەدانیان بۆ ساڵی 2017 بۆ دەرچووە بەبێ ئەوەی سزاكە ئەنجام بدرێت.

هەروەها د. دیندار زێباری ئاماژەی كرد: لەكاتێكدا حكومەتی هەرێمی كوردستان یاسای لە سێدارەدانیش جێبەجێ بكات ئەوا سەرپێچی لە یاسای نێودەوڵەتی مرۆیی(القانون الدولی الانسانی) نەكردووە و پێشێلی ناكات، چونكە تا ئێستا عێراق پرۆتۆكۆلی ئیختیاری دووەمی تایبەت بە سزای لەسێدارەدانی ھاوپێچ بە پەیمانی نێودەوڵەتی تایبەت بە مافی شارستانی و سیاسی پەسەند نەكردووە، ھەر كاتێكیش عیراق ئەو پرۆتۆكۆلەی پەسند كرد ئەوسا ھەرێمی كوردستان ئەگەر سزای لەسێدارەدان جێبەجێ بكات ئەوا دەكەوێتە ژێر پرسیارەوە.

لە بەشێكی دیكەی لێدوانەكەیدا زێباری گووتی" لە ساڵی ٢٠١٢ یاسای لێبووردنی گشتی دەرچووە، ئەو تاوانكارانەی سزای لەسێدارەدانیان بۆ دەرچووە سزاكەیان بۆ تا ھەتایی كەم كراوەتەوە، لە ساڵی٢٠١٤ لە ھەرێمی كوردستان ٢٥ حاڵەت ھەبووە كە سزای لەسێدارەدانیان بۆ دەرچووە لەسەر تاوانی جیاجیا لەوانە تاوانی (كوشتنی بە ئەنقەست بە ماددەی ٤٠٦ و بردنی مرۆڤ بە ماددەی ٤٢٢ و دەستدرێژی كردنە سەر مەحرەم  (اغتصاب و اللواگە) بە ماددەی٣٩٣ ".

د. دیندار زێباری رێكخەری راسپاردە نێودەوڵەتییەكان لە كۆتاییدا رایگەیاند: ئەو تاوانبارانەی كە سزای لەسێدارەدانیشیان بۆ دەرچووە بە شێوەیەكی خودكردار (تلقائیا) بڕیارەكانیان پێداچوونەوەی بۆ دەكرێت لە داواكاری گشتی و دادگای پێداچوونەوە، كە ھاوكات لەگەڵ بنەماكانی پەیمانی نێودەوڵەتی تایبەت بە مافی شارستانی و سیاسی یەكدەگرنەوە بە شێوەیەكی گشتی ھەرێمی كوردستان لە ھەوڵی بەردەوامدایە ئەو سزایە ھەڵبگیرێت".