ئافرەتان زیاترپابەندن بە ئەڵقەی پەنجە یان پیاوان
دووشەممە, 03 کانونی یەکەم 2018 07:15

راپۆرت عەبدوڵَڵا ماویلی – زاری كرمانجی – سۆران

لە دەستكردنی ئەڵقەی پەنجە هێمایە بۆ زۆرشت, هەندێك كەس لەدەستكردنی ئەڵقەی پەنجە بەسونەتێكی ئاینی دەزانێت , هەندێك كەسی تریش بەمەبەستی ئەڵقەی دەزگیرانی لە پەنجەی دەكەن, بەشێكیشان هەر بۆ جوانی خۆیان لە پەنجەی دەكەن, وەك دیارە دانانی‌ ئەڵقەی‌ هاوسەریەتی‌ لە پەنجەی‌ چوارەمی‌ دەستی‌ چەپدائەگەڕێتەوە بۆ یۆنانیە كۆنەكان كە بڕوایان وابووە دەمارێك بەو شوێنەدا ڕاستەوخۆ دەڕوات بەرەو دڵ، ئەمەش بەڵگەیە بۆ بەدیلكردنی‌ دڵ ‌و خاوەنداریەتیكردنی‌ لە لایەن كەسێكی‌ ترەوە، هەر بۆیە بەشێك لە گەنجان  لەدەستكردنی‌ ئەڵقە بەسەرەتای‌ خۆبەستنەوە ناودەبەن,

لە بەشێكی ئەم راپۆرتەدا كچان ئاماژە بەوەدەكەن" كە ئەوان زیاتر پابەندن و كوڕان بەو شێوەیە ئەڵقە لەدەست ناكەن و گرنگی پێ نادەن, شارەزایەكی بواری كۆمەڵایەتیش دەڵێت" لە دەست نەكردنی ئەڵقەی پەنجە هیچ پەیوەندی بەخۆشەویستی و لایەنی ڕێزەوە نییە، بەڵكو حاڵەتێكی ئاساییە و خودی خۆیان پێوە پابەند نابن.

فاتیمە احمد كچێكی تەمەن 22 ساڵەیەو دانیشتووی شاری سۆرانە و لە یەكێك لە فەرمانگە  حكومیەكان دەوام دەكات ڕایدەگەینێت "كوڕان كەمتر پابەند ئەبن بە لەدەستكردنی ئەڵقە وە بە پێچەوانەوەش كچان بە شانازییەوە لەدەستی ئەكەن و گرنگی زیاتر پێ دەدەن، بە بڕوای ئەم كچە گەنجە كوڕان نایانەوێت كەسانی دیكە بزانن كە هاوسەرگیریان كردووە و بەستراونەتەوە بە كەسێكی دیكەوە,  فاتیمە زیاتر گووتیشی" پێویستە لە سەر كوڕان و كچان لە دوای ئەڵقەی دەزگیرانی پابەندی ئەو گرێبەستەبن كە لە نێوانیاندا واژوو كراوە.

سدیق سوڵتان گەردی گەنجێكی تەمەن بیست و حەوت ساڵە پیشەی پەرستیارەو دانیشتوی گوندی سارداوە لە سنووری شارەدێی مەزنێ‌ بۆ زاری كرمانجی گووتی"  تاوەكو ئێستا پڕۆسەی هاوسەرگیریم پێك نەهێناوە، بۆیە من بە پێویستی نازانم بەر لە پڕۆسەی هاوسەرگیری ئەڵقە لە پەنجەم بكەم.

ناوبراو زیاتر گووتی" بەڕای من لە دەستكردنی ئەڵقەی پەنجە بۆ چەند هۆكارێك دەگەڕێتەوە,هەیانە بۆ مەبەستی پێكهێنانی پڕۆسەی هاوسەرگیری و هەشیانە بۆ ماوەی دەزگیرانی لە پەنجەی دەكات, بەشێكیشیان بە سونەتێكی ئاینی دەزانن, هەندێكشیان هەر بۆ مەبەستی جوانی لە دەستی دەكەن, سدیق گەردی لە بەردەوامی قسەكانیدا ئاماژەی بەوەشدا" بە نیازم لەم نزیكانە پڕۆسەی هاوسەرگیری ئەنجام بدەم ئەگەر خوابكاتە قسمەت ئەو كات ئەڵقەی دەزگیرانی لە پەنجەی بچووكم دەكەم, دوای گواستنەوم شوێنی ئەڵقەكە دەگۆڕم بۆپەنجەی گەورەترم, واتە بەپێ پەنجەكان ماناو مەبەستی ئە ڵقەكە دەگۆڕێت.

شادیە ساڵح كچێكی تەمەن 27 ساڵەیە چوار ساڵە ژیانی‌ هاوسەری‌ پێكهێناوە لەسەر ئەڵقەی پەنجەدەڵێت " زۆرجار من ‌و هاوسەرەكەم باسمان لەوە كردووە, جگە لە مردن هیچ شتێك ناتوانێ ئەڵقەی من و هاوسەرەكەم لە یەكترجیابكاتەوە، چونكە هەردووكمان بە نەریتێكی‌ زۆر جوانی‌ دەزانین ‌و جگە لەوەی‌ ئاماژەیەكە بۆ ئەو كەسەی چووەتە نێو ژیانی‌ هاوسەرێتیەوە، لە هەمانكاتیشدا مانەوەی‌ ئەو ئەڵقەیە لەپەنجەدا نیشانەی‌ پابەندبوونیەتی‌ بەو ژیانەی‌ كە لەگەڵ ئەو كەسەدا هەڵیبژاردووە, بە گوتەی ئەم ئافرەتە ئەڵقەی هاوسەرێتی مانای وەفاداری و سۆزو خۆشەویستی و پاكی كەسەكە دەگەینێت, ناوبراو ئەوەشی گووت "مەگەر بمرم ئەگینا تاماوم لە ژیاندا نابێت ئەڵقە لە پەنجەم بكەم,

دارا محەمەد ئەمساڵ تەمەنی دەبێتە بیست و حەوت ساڵە بۆ زاری كرمانجی گووتی" ماوەی دوو ساڵە لەگەڵ كچێكی هاوڕێم ژیانی هاوسەری پێكهێناوە، لە ڕۆژی مارەكردنەكە ئەڵقەی كردووتە دەست بەڵام  هەمان ڕۆژ كە مەڕاسیمەكە تەواو بوونەی كردووتەوە دەستی, ئەم گەنجە زیاترگووتی "هیچ هۆكارێكی لەپشتەوە نییە، هەر خۆم لەدەستی ناكەم و حەزی پێناكەم لە پەنجەم بێت, چونكە شەوان ئەڵقەم لە پەنجەبێت خەوم لێناكەوێت حەساسیەم پێی هەیە ، تەنانەت پێم خۆش نییە هاوسەرەكەشم بیكاتە دەستی, دارا گووتیشی "ئەمە بەتەنیا بۆ ئەلقە نییە بەڵكو بۆ كاتژمێریش وامە حەزناكەم بیكەمە دەستم.

كۆسار فەتاح گەنجێكی تەمەن بیست و دوو ساڵە دەزگیراندارە ئەو ڕای جیاوازی هەیە و دەڵێت " لە دوای‌ مارەكردنی دەزگیرانەكەم‌ پێی‌ گووتم حەزدەكەم بەردەوام ئەڵقەت لە پەنجەبێت، هەروەك ئەویش پابەند دەبێت پێوە.

زیاتر گووتی" لەسەرەتا یەكسەر من بەلێََنی‌ ئەوەم پێدا,  كە هەرگیز ئەڵقە لە دەستم نەكەم ، بەڵام دوای‌ ماوەیەك هەستم كرد پەنجەم حساسییەتی پێ هەیە‌، بۆیە ناچاربووم لە پەنجەی بكەم، ناوبراو گووتیشی" بەڵام هەمیشە لەناو جویزدانەكەم دایە، چونكە هەر كات چووم بۆ لای‌ دەزگیرانەكەم یان هەر كات بینیم یەكسەر ئەیكەمەوە پەنجەم، چونكە دەزانم كە ئەو زۆر پێی‌ ناخۆشە لە دەستم نەبێت ، دوورنییە لێشم زویر بێت، چونكە دەزگیرانەكەم لە دەستكردنی ئەڵقەی دەزگیرانی زۆر بە لاوە گرنگە, ئەم گەنجە لە بەردەوامی قسەكانیدا گووتیشی"  كچان زیاتر ترسیان لەوەیە كە كوڕان لەپەنای ئەم ئەڵقەوە سەیری كچانی دیكەش بكەن و بكەونە داوی ئاشقایەتی و خۆشەویستیەوە.

ئاڤان محمد وەكو توێژەری كۆمەڵایەتی  بۆ زاری كرمانجی گووتی" بەبۆچوونی من ئەڵقەی‌ هاوسەرێتی‌ لە لای‌ ئافرەت بە شتێكی‌ پیرۆز و بەرز سەیردەكرێت، بەتایبەت لە ماوەی‌ دەزگیرانی‌ و دوای‌ گواستنەوەش، هەربۆیە لە هەموو شتی تری بەلایەوە گرنگترە" ئەم شارەزایەی بواری كۆمەڵایەتی ئەوەشی گووت "ئەڵقەی هاوسەرگیری بەلای كچانەوە زۆرگرنگە، تەنانەت ڕەنگە بەهەموو ئاڵتوون و خۆشیەكانی دیكەی نەی گۆڕێتەوە، چونكە شتەكانی تر بەپێ‌ كات و پێویستی خاوەنەكانیان دووبارە دەفرۆشرێنەوە, تەنیا شتێك كە بیهێڵنەوە ئەلقەی پەنجەیانە, لە كۆتایی وتەكانیشیدا گووتی "لە دەستكردنی یان لەدەستنەكردنی ئەلقەی پەنجە هیچ كارناكاتە سەر خۆشەویستی و خۆشبەختی مرۆڤەكان، بەڵكو ئەوە ئەگەڕێتەوە سەر خودی هەندێك كەس هەیانە لە دەستی دەكات هەشیانە بە شتێكی ئاسایی وەری دەگرێت و لە دەستی  ناكات.

ملا ئازاد بەرگركەیی پێش نوێژ و وتارخوێنی مزگەوتی گوندی هەسنان لە سەر ئەڵقە لە پەنجەكردن لە روانگەی ئایینی پیرۆزی ئیسلامدا بۆ زاری كرمانجی گووتی" دیارە بەركاهێنانی ئەڵقە یاخود ئەنگوستیلە لەشوێن و كەلتوورە جیا جیاكان ڕاوبۆچۆنی جیاوازی لەسەرە، ئێمەقسە لەسەر پەیامی ئیسلام دەكەین دیدو تێڕوانینی ئاین لەهەمبەر بەكار هێنان و بەكاربەرانی ئێمە قاعیدەو بنچینەیەكی ئسوڵیمان هەیە, كەدەڵێن ئەساس لەشتەكان ڕێپدراوە, مادام دەقێكی ڕوون وئاشكرامان نیە لەسەر حەڕامی شتەكە،سەروەر و ڕابەری دین ودونیامان ئەنگوستیلەی زیوی بەكارهێناوە و لەدەستی ڕاست و لەپەنجەی دووەمی لای چەپی كردووە،كەفەرمایشتەكە ئیمامی موسلیم ڕیوایەتی كردووە.

بەڵام شتێك بێ سونەت بێ یاخود ئومەتی لەسەر هاندابێ نیە, تەنانەت بەكاری هێناوە و ڕێگریشی لێ نەكردووە،بەكارهێنانی ڕای جیای زانایانی لەسەرە, لەسەر سونەت و شێوەو شكل و شێوازی بەكار هێنانی، وەلەكۆنەوە بوەتە ڕەمزی گرێبەستی هاوسەرگیری , ئاڵ وگۆڕ و گۆڕینەوەی ئەڵقە بە مانای چوونە ناو پڕۆسەی هاوسەرگیریەوە دێت, وەكوڕەمزێكی خۆشەویستیش بەكار هێنراوە, بۆیە زۆر لە ژنان پێیان وایە, پیاوان پاش دەست نیشانكردنی هاوسەری و مارەبڕین, گەر ئەڵقە لەدەست نەكەن, لای هاوسەرەكەی بەخیانەت و بێ وەفایی لێكدەدرێتەوە, كەواتە گەیشتینە ئەو ڕاستیە بەكارهێنانی ئەڵقە یاخود ئەنگوستیلە شتێكی ڕێگەپێدراوە, بەڵام بەو شەرت ومەرجانەی لای خوارەوە, كە نەگاتە ئاستی زێدەڕۆیكردن

یەكەم:بۆ مەبەستی خۆدەرخستن و خۆهەڵكێشان و نازو لووت بەرزی نەبێ

دووەم:زۆر تەسك نەبێت ببێتە هۆكارێك بۆ تەرنەبوونی ژێرەوەی ئەڵقەكە لەكاتی خۆخۆشۆردن و دەست نوێژ گرتن

سێیەم:بۆ پیاوانیش شتێكی زۆر جوان و سەرەنج ڕاكێشە, لە ئاینی پیرۆزیشدا ڕێگە پێدراوە بە مەرجی ئەوەی ئەڵقەكە زیو بێت زێڕ نەبێت, چونكە لە ئیسلام داهاتووە زێڕ بۆ ژنانە و زیویش بۆ پیاوان.