Share on facebook
موچەی سەدان كەم ئەندامی دەڤەری سۆران راگیراوە
پێنج شەممە, 10 کانونی دووەم 2019 18:41

كەم ئەندامێك : ناتوانم هیچ كارێك ئەنجام بدەم، بە بڕینی موچەكەم شەرمەزاری ماڵ و منداڵم بوومە

بەڕێوەبەری چاودێری كۆمەڵایەتی سۆران : لەماوەیەكی نزیك دووبارە دەدرێنەوە لیژنە و ئەگەر رێژەی پێویستی كەم ئەندامی بەدەست بێنن موچەیان پێ دەدرێت

موڕشید برادۆستی – سۆران : ماوەی چەند ڕۆژێكە خاوەن پێداویستییە تایبەتەكانی هەرێمی كوردستان نیگەرانی دەردەبڕن لە بەرامبەر بڕینی مووچەی بەشێكی زۆر لە كەمئەندامان بەهۆی ئەو بڕیارە سەدان كەس لە سۆران موچەیان دێتەبڕین .

بەپێی ئەو ئامارەی لە بەڕێوەبەرایەتی چاودێری و گەشەپێدانی كۆمەڵایەتی سۆران دەست زاری كرمانجی كەوتووە، دەڤەری سۆران واتە هەریەك لە قەزاكانی سۆران، مێرگەسۆر ، رواندز، چۆمان ، 5820 كەم ئەندام بوونی هەیە لەو رێژەیەدا 926 كەس موچەیان بەهۆی كەمی رێژەی كەم ئەندامی راگیراوە . بەڕێوەبەری چاودێری و گەشە پێدانی كۆمەڵایەتی سۆرانیش دەڵێت " هەوڵی تەواومان داوە لە ماوەیەكی نزیكدا ئەو كەم ئەندامانەی موچەیان راگیراوە دووبارە بدرێنەوە لیژنە .

جیا لەو كەسانەی كە لە بنەڕەتدا بەشێكی جەستەیان كەم ئەندامە و خاوەن پێداویستی تایبەتن، بەڵام خەلكی دەڤەری سۆران  بە درێژای مێژوو بووەتە قوربانی شەڕ و پێكدادان و تۆپباران و بۆردومانەكانی وڵاتانی دراوسێ، شەڕی عێراق -  ئێران، مین و تەقەمەنی رژێمی بەعس، شۆڕشەكانی گەلی كورد، لەو دووایەشدا رووبەڕووی شەڕی داعش بوونە و نزیكەی 40 هەزار پێشمەرگەی ئەو دەڤەرە لە بەرەكانی پێشەوەی شەڕ خاك و خەلكی كوردستانیان پارست و زۆر ترین شەهید و برینداری بە بەراورد لەگەڵ ناوچەكانی تر بە خشیوە، هەر ئەمەش وای كردوە سنووری هەر چوار قەزاكە زۆرترین كەم ئەندام و پەككەوتەی سەنگەری هەبێت و هاووڵاتییانی ئەو دەڤەرە قوربانی كۆمەڵێك كارەسات بوونە .

تەها ئەحمەد هاووڵاتییەكی كەم ئەندامی سۆرانە و ئەو لاقێكی بەهۆی مینەوە لە دەستداوە بە زاری كرمانجی گووت " ماوەی چەند ساڵێكە وەكو كەم ئەندام مووچەیەكی 120 هەزار دیناریم لەلایەن وەزارەتی كار و كاروباری كۆمەلاِیەتی پێدەدرا و ئەگەرچی تەواوی بژێوی ژیانم لەسەر ئەو موچەیەیە بوو ، بەڵام دەرچوونی بڕیارێك بۆ بڕینی مووچەكەم، تەواو نیگەرانی كردووم  و موچەكەم بڕاوە .

زیاتر گووتی " بەهۆی ئەوەی كەم ئەندامم و  لاقێكم لەدەستداوە، ناتوانم هەموو جۆرە كارێك بكەم و تەواوی بژێوی ژیانم لەسەر مووچەیە بوو، تەنانەت بەو بڕە پارەیەش نەمدەتوانی تەواوی  پێداویستیەكانی ژیانم پێ دابین بكەم، بۆیە داواكارین لە حكومەت پێداچوونەوەیەك بەو بڕیارە بكات خەلكێكی زۆری هەژار و كەمدەرامەتی كەم ئەندام و پەككەوتە ژیانی دەكەوێتە مەترسی و شەرمەزاری ماڵ و مناڵی دەبێت .

عائیشەی نابینا نمونەیەكی ترە لەو كەمئەندامانەی كە بە دەم فرمێسكەوە باس لە بڕینی مووچەكەی دەكات و بەم شێوەیە بۆ زاری كرمانجی هاتە ئاخاوتن و گووتی  " ئەگەرچی مووچەكەم بەشی كرێی ئاو و كارەباشی نەدەكرد، بەڵام بە بڕینی ئەم بڕە پارەیەمان بارودۆخی ژیانمان ناخۆشتر و قورستر بوو، ئەو دەڵێت " بەم تەمەنەم و بە چاوی كوێرەوە كارێك نییە بیكەم و هیچ كەسێكیش بێ‌ بەرامبەر و بە خۆڕایی پارەم پێنادات "." بڕینی مووچەكەمان بڕین و لەناوبردنی ژیانمانە  .

كەم ئەندامی چەند جۆرێكی هەیە وەك، نابیست، نابینا، شەلەل دەماغ، ئۆتیزم، بیركۆل و تاد..، ئەوەی موچەی تری نەبێت واتە فەرمانبەر و كارمەندی حكومەت نەبێت موچەی 120 هەزار دینارە، لە هەمان كات ئەوانەی فەرمانبەرن 60 هەزاریان پێ دەدرێت .

وەزارەتی كاروباری كۆمەڵایەتی حكوومەتی هەرێمی كوردستان لەبارەی بڕینی مووچەی خاوەن پێداویستییە تایبەتەكانی هەرێمی كوردستان ڕوونكردنەوەیەكی بڵاو كردەوە، وردەكاری ئەو بڕیارەیشی خستەڕوو كە مووچەی پێ بڕاوە. تێداهاتووە"دوای ساڵێك لە پێداچوونەوە و توێژینەوە لەسەر دووبارە پشكنینەوەی كەمئەندامان و خاوەن پێداویستی تایبەت، بە فەرمانێكی وەزاری ژمارە  1710 لە كۆتای ساڵی 2018 ئاماژە بە كۆنووسی كۆبوونەوەی 26ی 11 لەگەڵ وەزیری كار و كاروباری كومەڵایەتی بە وەكالەت د۰رێكەوت حەمەرشید بۆ تاوتوێكردنی پرۆسی كەمئەندامان، بڕیار درا بە ڕاگرتنی مووچەی ئەو كەمئەندامانەی كە نەهاتوون بۆ پشكنین و هەروەها مووچەی ئەو كەمئەندامانەی كە لە لیژنەی پزیشكی دەرنەچوون.

لە بەشێكی تری ڕاگەیەنراوەكەدا هاتووە، ئامادەكردنی ناوی ئەو كەمئەندامانەی كە شایستەن بۆ سوودمەند بوون بەپێی ڕێژەی كەمئەندامییان بە بەرزكردنەوەیان بۆ سەرۆكایەتی ئەنجوومەنی وەزیران تا لەجیاتی دانانیان بۆ بكرێت و سوودمەندبن لە مووچەی كەمئەندامی، هەر كەمئەندامێكی تانەدار لە لیژنەی تێهەڵچوونەوە كە لە لایەن وەزارەتی تەندروستی دروست دەكرێت بینراو ڕێژەی یاسایی هەبووە ئەوا مووچەكەی بۆ دەگەڕێتەوە. وەك دووپات لەوە كراوەتەوە كە ئەم فەرمانە بۆ گەڕاندنەوەی مافی كەمئەندامانە وە بڕینی مووچەی ئەو كەسانەی ناشایستەن بەم مووچەیە بەناوی كەمئەندامییەوە وەردەگرن. ناڕەزاییەكە لەوەوە سەرچاوەی گرت كە ئەو وەزارەتە بڕیاری دا بە بڕینی مووچەی ئەو كەمئەندام و خاوەن پێداویستی تایبەتانەی كە فەرمانبەرن لە كەرتی گشتی و ڕێژەی كەم ئەندامیان 70%كەمترە، بەپێی ئەم رێنوێنییە دەبێت كەسی كەمئەندام كە فەمانبەرە لە كەرتی گشتی ڕێژەی كەمئەندامییەكەی لە سەرووی 78% بێت.

لەلای خۆشیەوە، توران خدر بەڕێوەبەری بەڕێوەبەرایەتی چاودێری و گەشەپێدانی كۆمەڵایەتی سۆران لە لێدوانێكیدا بە زاری كرمانجی راگەیاند"  ماوەیەكە بڕیاری راگرتنی موچەی بەشێك لە موچە خۆرانی كەم ئەندام دەرچووە كە رێژەی كەم ئەندامیان كەمە یا پڕۆسەی بایۆمەتریان ئەنجام نەداوە، هەرچەندە لە بەشێك لە راگەیاندنەكان دەنگۆی هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەكە هەیە بەڵام بە فەرمی هیچ بە ئێمە نەگەیشتووە .

بەڕێوەبەری چاودێری و گەشەپێدانی كۆمەڵایەتی سۆران ئاشكرای دەكات " كەم ئەندامانی دەڤەری سۆران بەو بڕیارەی وەزارەت رازی نین و سكاڵا و نیگەرانی خۆیان ئاڕاستە كردووین، لەسەر ئەو سكاڵایانە لیژنەیەك لەو مانگەدا لە وەزارەتی كار دێتە سۆران و دووبارە ئەو كەم ئەندامانەی موچەیان راگیراوە دەدرێنەوە لیژنە، ئەگەر رێژەی پێویستیان بە دەست هێنا ئەوا دەبێتە ئەنجامی كۆتای و بە دڵنیایەوە مانگانە موچەیان پێ دەدرێت، بە پێچەوانەوە ئەگەر ئەو رێژەیان بە دەست نەهێنا كە وەزارەت دیاری كردووە موچەكەیان بە یەكجاری دێتە بڕین .

بەشێكی زۆری ئەو هاووڵاتییانەی لاقێك یا دەستێكیان لە دەست داوە و كەم ئەندامی جەستەیین، بەڵام موچەكەیان راگیراوە، لەوبارەیەوە توران خدر دەڵێت " ئەو هاووڵاتییانەی جەستەیان بە هەر هۆكارێك بێت پەڕیوە و كەم ئەندام بوونە، بە بڕوای تایبەتی خۆم شایستەی وەرگرتنی ئەو بڕە پارەی كەم ئەندامیین،  دووپاتی كردەوە،  هاووڵاتییان و كەم ئەندامانی دەڤەری سۆران دڵنیا دەكەینەوە ناهێڵیین مافیان بخورێ و ئێمە نوێنەر و خەمخۆری ئەوانین لێرە، هەموو هەوڵێك دەدەین دووبارە لیژنەیان پێ بكرێتەوە و ئەوانەی مافیان خوراوە و بە نەهەق موچەیان بڕدراوە مافەكەیان بۆ بگەڕێنینەوە  .

وەزارەتی كار و كار و باری كۆمەڵایەتی رەزامەندە لەسەر پێدانی موچە بەو كەم ئەندامانەی كە رێژەی كەم ئەندامیان بەم شێوەیە، جەستەیی 55%، نابینا 65%، نابیست 70%/، بیرۆكۆل 65%/ مەنگۆڵ 80%، تالاسیما 60%، هیوموفونیا 60%، ئۆتیزم 80%، شەلەل دەماغ 80%، لەو رێژەیە كەمتر موچەیان راگیراوە .

جیا لە راگیرانی موچەی كەم ئەندامان، بەپێی ئەو زانیاریانەی دەست " زاری كرمانجی " كەوتووە، نزیكەی 700 هاووڵاتیی دەڤەری سۆران كە كەم ئەندامی جۆرا و جۆرن 100 % شیاوی بوون بە كەمئەندامین، بەڵام تا ئێستا بە فەرمی نەكراونەتە كەم ئەندام و موچەیان بۆ نەبڕدراوەتەوە، بەپێی زانیاریەكانیش حكومەت پلانی هەیە لە شوێنی ئەو كەسانەی موچەیان بڕدراوە، ئەو كەم ئەندامانە دابمەزرێنێت كە داواكاریان پێشكەش كردوە، ئەمە لە كاتێكدایە ماوەی پێنج ساڵە هیچ كەسێك وەك كەم ئەندامی یا چاودێری خێزان دانەمەزراوە .