Share on facebook
مامۆستای زانكۆ لەنێوان ئەركی فێركردن و پڕۆسەی پەروەردەكردندا
دووشەممە, 04 شوبات 2019 07:22

د.ڕێبوار شوانی مامۆستای زانكۆ

لەڕاستیدا پڕۆسەی پەروەردەو فێركردن،پرۆسەیەكی تاسەر ئیسقان گرنگ وپێوستە لەهەموو كۆمەڵگەیەكدا، بەتایبەتی لەكۆمەڵگەڕۆشنبیرو چاوكراوەكاندا.

دەبینین زیاتر هەست بەو گرینگیەی دەكریت، چونكە بەهۆی ئەم پڕۆسەیە سەرتاپای كایە وپێكهاتەی كۆمەڵگە بەرەو كەنارێكی ئارام وزانستخواز هەنگاو دەنێت، بەمەش دەتوانرێت تاكی تەندروست وخێزانی هۆشیارو كۆمەڵگەیەكی چاوكراوەو وڵاتێكی تۆكمە بنیات بنرێت، بەواتای ئەوەی هەر كۆمەڵگەیەك ڕێزی ئەم پرۆسەیە نەگرێت وكارئاسانی نەكات بۆبەئەنجام گەیاندنی ئەم پرۆسەیە بەشێوەیەكی دروست ئەوا بەدەستی خۆی نەوەكانی بەرەو هەڵدێر دەبات، لەئەنجامیشدا كۆمەڵگەیەكی دواكەوتوو، وڵاتێكی ویران وشكستخواردوو دیتەكایەوە.

كاتێك باس لەڕێ‌ وشوێنی گونجاوو هەنگاونانی دروست دەكەینەوە بۆ پڕاكتیزەكردنی بنەما پەروەردەیی وزانستیەكان مەبەست ئەوەیە هەنگاوەكان لۆژیكی بێت ولەسەر بناغەیەكی زانستی سەلمێنراو بێت لەهەردوو بواری فیكرو پراكتیكدا، لەڕاستیشدا چەند ئەو فیكرو بۆچونە زانستیانە گرنگ و پێویستن بۆ هەنگاونانی دروست ئەوەندەش پڕاكتیزەكردن ووەرگێڕانی بۆ سەر واقیع، چونكە ئەو كاسەی هەڵدەستێ‌ بە جێ‌ بەجێكردنی كاری باش ،حاڵیە كێشەكان چین و چۆن چارەسەر دەكرێن، پزیشك ئاسا نەخۆشیەكان دیاریدەكەن، ئینجا هەنگاوی پێوست دەگرنەبەر بۆ چارەسەركردن.

چەمكی پەروەردە، پەروەردەچەمكێكی گشتگیرو هەمەلایەنەیە، هەموو چالاكیە جەستەیی وعەقڵیەكان لەخۆدەگرێت، تەنانەت زانست وفێركردنیش دەكەونە چوارچێوەی پەروەردەوە، بۆیە دەبینین بەدرێژایی مێژووی مرۆڤایەتی بۆتە جیگاو باسی زۆرێك لەبیرمەندو زاناو فەیلەسوفەكان و،ڕوونكردنەوەو شرۆڤەی زۆری بۆكراوە، بۆنمونە؛ فەیلەسوفی بەناوبانگ (ئەفلاتون) وای بۆدەچێت كەپەروەردەكردن بریتیە لەپێدانی تەواوی جوانی وكامیل بوون بەجەستەوڕوح.

لەكاتێكدا (ئەرستۆ) وایدەبینێت كەپەروەردە بریتیبیت لەتوانای تاك بەهەڵسانی هەموو كارێكی پێوست لەهەردوو باری ئاشتی و شەڕدا، سەرەڕای هەڵسانی بەهەموو كارێكی سوود بەخش ودڵخۆشكەر، بەجۆرێك بیگەیەنێت بەبەختەوەری.

هەرچی فەیلەسوفی فەرەنسی(جۆلز سیمۆن)ە دەڵێت" پەروەردەی دروست ڕێگایەكە بۆئازادكردنی عەقڵ ودڵ، بەو مانایەی عەقڵ ودڵ ئازاد دەكات لەو كۆت وزنجیرانەی دەبنە بەربەست لەبەردەم هەڵستانی ئەم دوو ئەندامە گرنگەی مرۆڤ بەكاری دروستی خۆیان. بەڵام بیرمەندو فەیلەسوفی ئیسلامی(ئیمامی غەزالی) كەقسەو باسی زۆرە لەم بابەتە، بەتایبەتی لەپەرتوكی(إحیا‌و علوم الدین)، بەجۆرێك پەروەردەو پرۆسەی پەروەردەیی بەكاری جوتیارێك دەچوێنی كە هەڵدەستێت بەجیاكردنەوەی دڕك وداڵ و گژوگیای زیانبەخش لە سوودبەخشەكان، بۆ پاراستن وبەردەوامكردنی سوودبەخشەكان وبنبڕكردنی زیانبەخشەكان، بەو واتایەی پەروەردەمرۆڤ بەرەو تێگەیشتن وپێگەیشتن دەبات، بەجۆرێك خۆی بپارێزێت لەڕەفتاوكردەوەی نەشیاو بەرامبەر بەتاك وكۆمەڵگە. هەروەها بیرمەندو فەیلەسوف وزانای دەروونی ئەمریكی (جۆن دیوی) كەبەیەكێك لەگەورەترین زانایانی بواری پەروەردە دادەنرێت لەم سەردەمەدا وایدەبینێت كەپەروەردە بریتیەلە كرداری پێكهێنان ودروستكردنی چالاكیەكانی تاك، پاشان گۆڕینی ئەم چالاكیانە بۆكارێكی كۆمەڵایەتی پەسەندكراو لەلایەن كۆمەڵگەوە، ئەمانەو چەندەها بیرمەندو فەیلەسوفی تر باسو خواسێكی زۆریان هەیە لەسەر ئەم چەمكە، كەدەرفەت نیە باسی هەموویان بكەین، وەكو (جان جاك رۆسۆ،یوهان بستالوزی، فریدریك فرویبل و.. تاد).

لەژێرڕۆشنایی ئەو وتانەی سەرەوە دەربارەی پەروەردەو گرنگی ئەم پرۆسەیە، بۆمان دەردەكەوێت كەپەروەردە چەندەڕەهەندێكی كاریگەرو گرنگە بۆ ئاڕاستەكردنی تاك وكۆمەڵگا، بەرەو ئاقارێكی فراوان و پڕ لەجوانی.

چەمكی فێركردن

وەكوپێشتر ئاماژەمان بەوەدا كەپڕۆسەی فێركردن وزانست وزانیاری،دەكەوێتە ئەو چوارچێوەیەی كەپێیدەگوترێت پەروەردەو پێگەیاندن، بەهەمان شێوەو، شانبەشانی پەروەردەگرنگی زۆر دراوە بەم پرۆسەیەش لەلایەن زاناو بیرمەندانی ئەم بوارە، ئەم پرۆسەیەش بریتیەلە كۆمەڵە كردارێكی ڕێكخراو (بەرنامەریژكراو)، كەلەئەنجامیدا فێرخواز دەتوانێت بنەما سەرەكیەكانی زانست وزانیاری بەشێوەیەكی لۆژیكی بەدەستبهێنێت، ئەم كۆمەڵە كردارەش بەشێوەیەكی هەمەلایەنە هەموو ئەو لێهاتویی وكارامەیی وزانیاریانە دەگرێتەوە كە لەم بوارەدا بەكاردێن، بۆسەرخستنی ئەم پرۆسەیە، ئەمە لەلایەك، لەلایەكی تریشەوە بۆ پێگەیاندنی نەوەیەكی رۆشنبیرو زانستخواز كە بتوانێت پشتیان پێ‌ ببەسترێت لە داهاتوودا بۆ بنیاتنانی هەموو دامەزراوەكانی كۆمەلگایەكی پێشكەوتوو لەسەر بنەما زانستی یەكان، دوور لەهەر كەموكوڕی وكەم تەرخەمییەك لەم بوارەدا. لەلایەكی ترەوە؛ ئەم پرۆسەیە جۆرێكە لەپابەندبوونێكیهاوبەش لەنێوان هەردوو توێژی مامۆستاو قوتابی، یاخود لەنێوان (فێركەرو فێرخواز) بەشێوەیەكی گشتی، ئەویش بەمەبەستی پێگەیاندن و تێگەیاندن و خۆڕۆشنبیركردن.

ڕۆلی مامۆستای زانكۆ

زۆر جار لێرەو لەوێ ‌دەبیستین گوایە مامۆستای زانكۆ ئەركی تەنها فێركردن و وتنەوەی بابەتە زانستیەكانە، بۆیە پێوست ناكا خۆی بپرژێنێتە نێو بابەتە پەروەردەییەكانەوە، بەبیانووی ئەوەی تەمەن وئاستی فێرخوازان گەیشتۆتە قۆناغێكی پێشكەوتوو، لەڕاستیدا ئەم قسانە دوورن لەڕاستیەوە، چونكە هیچ لە بیانووەكان زانستی نین و بنەمایەكی لۆژیكییان نییە، ئەوانەی بەم شێوەیەش دەڕواننە ئەركی مامۆستای زانكۆهەڵەن،هەڵەكەشیان لەم دوو خاڵەی خوارەوەسەرچاوە دەگرێت.

یەكەم: تێنەگەیشتن لەخودی پڕۆسەی پەروەردەكردن وهەروەها بەگەورەیی وگرینگیی پەروەردەكردن لەهەموو كات وشوێن وئاستێكدا، بۆیە كورتكردنەوەی ئەم پرۆسەیەو تایبەتكردنی بەئاستێك وتەمەنێك هەڵە تێگەیشتنە لەخودی ئەم پرۆسەیە، بۆیە دەبێت ئەم بۆچوونە هەڵەیەڕاستبكرێتەوەو، جارێكی تر پلەو پایەی پەروەردەكردن لەناوەندەكانی خوێندن بەگشتی وزانكۆكان بەتایبەتی بەرزڕابگیرێت، تاوەكو قوتابیانی دەرچوو لەئامادەباشی دابن بۆ پەروەردەكردنی نەوەیەكی تری زانستخواز و پەروەردەكراو.

دووەم: تێنەگەیشتن لەپێگەو ئەركی مامۆستای زانكۆ، كاتیك وابزانرێت ئەركی مامۆستای زانكۆ تەنها فێكردنی بابەتە زانستیەكانەوداببڕێنرێت لەئەركە پەروەردەیەكەی، ئەوا هەڵەیەكی ترە،دەكرێت بەرامبەر بەم توێژە كاریگەرە، بۆیە ئەم بۆچوونەش دەبێتڕاستبكرێتەوەو، بواری زیاتر بۆمامۆستای زانكۆ بڕەخسیندرێت، بۆهەڵسان بەئەركی فێركردن وپەروەردكردن.

لەكۆتاییدا هیوادارم وداواكارم لەكەسانی بەرپرس لەوەزارەتی خوێندنی باڵاو زانكۆكانی هەرێم، چاوێك بخشێننەوە بەم چەمكانەو، نەخشەی تۆكمەو زانستی دابرێژن بۆ هەستاندنەوەی ئاستی خوێندن وپەروەردەو بنیاتنانەوەی ژێرخانی مرۆیی بە فێركردنێكی سەردەمیانەو پەروەردەیەكی تەندروست بێت.