Share on facebook
بەڕێوەبەری فەرمانگەی كارەبای سیدەكان: كوژانەوەی كارەبای نیشتیمانی لە دەسەڵاتی ئێمەدا نییە
دووشەممە, 11 شوبات 2019 09:13

" سەرجەم گوندەكانی دەڤەری برادۆست كارەبای نیشتیمانیان پێگەیشتووە "

موڕشید برادۆستی – سیدەكان : لە دیمانەیەكی هەفتەنامەی زاری كرمانجیدا، ئیسماعیل ئەحمەد دەروێش بەڕێوەبەری فەرمانگەی كارەبای سیدەكان بە وەكالەت، باس لە كێشەو گرفتەكانی كارەبا لە سنوورەكە دەكات و دەڵێت " لە دەڤەرەكەمان سەرپێچی زۆر كراوەتە سەر كارەبای نیشتیمانی و پێویستە لە رێگەی لیژنەیەكەوە سەرپێچیەكانی كارەبا هەڵبگیرێن تا ببێتە بارسووكی بۆ تۆڕەكانی كارەبا، دووپاتی كردەوە، هەموو گوندەكانی دەڤەری برادۆست كارەبای نیشتیمانیان پێگەیشتووە و بە بەكارەبا رووناك بوونەتەوە، دەشڵێت " كوژانەوەی كارەبا لە دەسەڵاتی ئێمەدا نییە و رەنگە هەفتەی داهاتوو كارەبا چاك ببێتەوە

لە دەستپێكی قسەكانیدا، ئیسماعیل ئەحمەد بۆ زاری كرمانجی گووتی " بۆیەكەمینجار لە رێكەوتی 19 – 11 – 2008 كارەبای نیشتیمانی گەیشتە سیدەكان، دووای هەوڵ و بەردەوامی زۆری فەرمانگەكەمان توانرا كارەبای نیشتیمانی بگەینین بە نزیكەی 150 گوندی دەڤەرەكەمان كە زیاتر لە 2 هەزار و دووسەد هاوبەشی كارەبا لە جۆری ماڵان و بازرگانیمان هەیە، بەشێوەیەكی گشتی سەرجەم گوندەكانی دەڤەری برادۆست بە كارەبای نیشتیمانی رووناك كراونەتەوە و هیچ گوندێك نییە بێ بەش بێت لە كارەبای نیشتیمانی و ئەمەش دڵخۆش كەرە .

زیاتر گووتی " لە سیدەكان تەنها یەك وێستگەی 33 kvی كارەبا هەیە، پێنج فیدەر لەخۆ دەگرێت، وەك فیدەری هێلی تایبەتی دام و دەزگاكان، فیدەری گوندەكانی دەشتی هێرت و گەلی لێتان، هەروەها فیدەری شیوان و كەژەك، فیدەری سەنتەری ناحیە و دۆڵی زەرزێ و مهاجیران، ئەمەش بارگرانی زۆر لە سەر وێستگەی كارەبا دروست كردوە، هەرچەندە ساڵانی پێشتر بڕیاری دانانی وێستگەیەكی دیكەی كارەبای گەڕۆك بۆ سیدەكان دابندرێت، بەڵام بەهۆی قەیرانی دارایی دابین نەكرا.

لەبەرامبەر خراپی كارەبای نیشتیمانی لە دەڤەرەكەیان، ئیسماعیل ئەحمەد بەڕێوەبەری فەرمانگەی كارەبای سیدەكان بەوەكالەت، ئاشكرای دەكات" هیچ گرفتێك لە تۆڕی كارەبای سنوورەكەمان دروست نەبووە، بەڵكو بەهۆی كەوتنی یەكێك لە تاوەرەكانی كارەبای نێوان شەقلاوە – خەبات، كارەبای دەڤەرەكەمان بە شەقلاوە دراوە، واتە كێشەكە لەلای ئێمە نییە وەك هاوكاریەك تا دروست كردنەوەی تاوەرەكەیان، كارەبای سۆران و سیدەكانیش لە چەند كاتێكدا بە شەقلاوە دەدرێت و بەم هۆیەوە كاریگەری لەسەر خشتەی پێدانەوەی كارەبای نیشتیمانی لە سیدەكان و دەورووبەری دروست بووە و خشتەكە گۆڕانكاری بەسەرداهاتووە، ناتوانین لەكات و ساتی خۆیدا كارەبا وەك پێشتر بدەینەوە،  كاتژمێرەكانی كارەباش كەمتر بوونەتەوە و بە خشتەیەكی رێكیش ناتوانرێت بدرێتەوە، لەكاتێكدا بەر لە دروست بوونی ئەو گرفتە كارەبای نیشتیمانی لە سیدەكان و گوندەكان 10 كاتژمێری بەردەوام هەبوو، بەشێوەیەك لە كاتژمێر 2ی دووا نیوەڕۆ تا كو 12ی شەو . لە ئێستاشدا كار لە دروست كردنەوەی تاوەری كارەبای شەقلاوە دەكرێت ئەگەری زۆر هەیە لە هەفتەی داهاتوو خشتەی پێدانەوەی كارەبا ئاسایی ببێتەوە .

لەبارەی ناڕەزای خەلك لە جیاكاری پێدانەوەی كارەبای نیشتیمانی، ئەو بەرپرسەی كارەبا روونی دەكاتەوە، ئەو نیگەرانیەی هاووڵاتییانی گوندەكان بە ئێمەش گەیشتووە، لە زۆر كاتدا كارەبای گوندەكان دەكوژێتەوە و فیدەری نێو سیدەكان دەدرێتەوە، ئەمەش نیگەرانی دروست كردوە و خەلك بە جیاكاری دەزانن، ئەوە لەكاتێكدایە كە ناو سەنتەری ناحیە دوو مۆلیدەی ئەهلیشی هەیە لەو كاتانەی كارەبای نیشتیمانی دەكوژێتەوە و كارەبای مۆلیدە دەدرێتەوە لە كاتێكدا گوندەكان بێ مۆلیدەن، هەرچەندە كوژانەوە و پێكردنی كارەبای نیشیتمانی لە دەسەڵاتی ئێمەدا نییە و پەیوەندی بەكۆنتڕۆڵی كارەبا هەیە لە هەولێر، بۆ ئەم مەبەستە بەڕێوەبەری ناحیەی سیدەكان و  سەرووی خۆمان لەو كێشەیە ئاگادار كردۆتەوە .

بەڕێوەبەری فەرمانگەی كارەبای سیدەكان بەوەكالەت ، دووپاتی كردەوە، ماوەی چەند مانگێكە بەڕێوەبەری فەرمانگە و بەرپرسی چاككردنەوەی كارەبای سیدەكان بەبڕیارێكی بەڕێوەبەرایەتی دابەش كردنی كارەبای سۆران گواستراونەتەوە، لە ئێستادا سەرجەم كارەكان وەك بەڕێوەبەری فەرمانگە، بەرپرسی فرۆشیاری هەروەها بەرپرسیارەتی چاككردنەوەی كارەباش لە ئەستۆی مندایە و ئەركم قورسە، پێویستە بەڕێوەبەرایەتی دابەش كردنی كارەبای سۆران رەزامەندی دەرببڕێت لەسەر پڕكردنەوە و دانانی دوو كەس بۆ ئەو بەشانەی كە شوێنیان بەتاڵە .

هەروەها ئاماژەشی بەوەدا، رێژەیەكی زۆری هاوبەشانی كارەبا لە دەڤەرەكەمان پارەی كارەبایان لایە و قەرزدارن، پێویستە قەرزەكەیان بگەڕێننەوە بەشی فرۆشیاریمان، ئەگەر توانای پێدانەوەی پارەكەشیان نییە لەسەر یەك دەتوانن سەردانی سۆران بكەن و بۆیان بكرێتە قیست، بەڵام جاری واش هەیە فرۆشیاری سۆران یا ژمێركاری كارەبا هەڵە لە خوێندنەوە و نووسینی پێوەر دەكەن بەم هۆیەوە پارەیەكی زۆر بۆ خەلك دەگەڕێتەوە، بۆ نموونە ئێستا دەیان هاوبەشی كارەبای سنوورەكەمان هەریەكێكیان نزیكەی10 تا 15 ملیۆن دیناری بۆ گەڕاوەتەوە، لەكاتێكدا دڵنیاین بەهەڵە بۆی گەڕاوەتەوە و بەشی فرۆشی یاری كارەبای سۆرانیشمان ئاگادار كردۆتەوە تا ئێستا چارەی گرفتی ئەو ماڵانە نەكراوە .

دەربارەی نەبوونی رووناكی لە نێو شەقامی دووسایدی سیدەكان،  ئیسماعیل ئەحمەد گووتی " ماوەی چەند ساڵێكە شەقامی دووساید دروست كرایە یەكێك لە تایبەت مەندیەكانی پڕۆژەكە دانانی ستوونی كارەبا بوو، دووای تەواو كردنی پڕۆژەكە، كەچی هیشتا نەتوانراوە كارەبای شەقامەكە بدرێتەوە بەهۆی شۆرت و تێكچوونی كێبڵەكانی ، وە چاككردنەوەی كارەبای نێوەندی دووساید ئەركی ئێمە نییە، بەڵكو پێویستە كۆمپانیای جێبەجێ كار كارەبایەكە چاك بكاتەوە و جێخۆیەتی بەڕێوەبەرایەتی دابەش كردنی كارەبای سۆران بەڵێندەرەكە ناچار بكات بە چاككردنەوەی كارەبایەكە .

بەڕێوەبەری فەرمانگەی كارەبای سیدەكان بەوەكالەت باس لە سەرپێچیكردن بۆ سەر كارەبای نیشتیمانی دەكات و دەڵێ " سنووری سیدەكانیش وەكو هەموو شوێنەكانی تری كوردستان بەدەر نییە لە دەستدرێژی و زێدەڕۆی بۆ سەر كارەبا، خەلكێكی زۆر هەیە هێلی كارەبای بە نافەرمی و بەبێ ئاگاداری ئێمە راكێشاوە و ناویشی تۆمار نەكراوە، لەهەمان كات هەیە دەستكاری پێوەری كارەبای كردوە یا پێوەری لێكردۆتەوە، بەم سیستەمەی ئێستە دەست درێژیەكان بۆ سەر كارەبا بەردەوام دەبن، هەركاتێك سیستەمەكە گۆڕا بۆ كارت ئەوا دڵنیاین دەستدرێژیەكان نامێنن و ئەوكاتیش دەتوانرێ كێشەی كەمی كارەبای نیشتیمانی چارەسەرببێت . وە هەروەها داوا دەكەین كە لیژنەیەك پێكبهێنن بۆ بنبڕ كردنی تەجاوزات، چونكە  تەنها بە فەرمانگەكەمان ئەوە چارەسەر ناكرێت .

لە كۆتای قسەكانیدا، ئیبسماعیل ئەحمەد بەڕێوەبەری فەرمانگەی كارەبای سیدەكان بەوەكالەت، گووتیشی "ژمارەیەك ماڵ لە سنوورەكەمان ستوونی كارەبایان لە رابردوو بەهەر هۆكارێك بێت كەوتووەتە نێو حەوشەی ماڵەكەی، ئەمەش لە رووی ئەندازەیەوە هەڵەیە و رێگە پێدراو نییە و مەترسی زۆریش بۆ سەر گیانی ماڵ و مناڵی هاووڵاتییەكە دروست دەكات، بۆ لابردنی ئەو ستوونە  خاوەن ماڵ پێویستە سەردانی ئێمە بكات و ئێمەش بە نووسراو داوا لە شارەوانی دەكەین بۆ دیاری كردنی شوێنی ستوونەكە، دواتر خەرجی و ئەركی گواستنەوەی ستوونەكە لە ئەستۆی خاوەن ماڵەكەدایە، بۆیە داوا دەكەین هەر ماڵێك ئەو كێشەی هەیە سەردانمان بكات تا كاری گواستنەوەی ستوونی بۆ بكەین .