میدیا و رووماڵیكی پێشەیی لەپرسی كۆچ دا

فریاد ئیروانی 

 شتێكی روونە، میدیا لە زاڵترین ئامرازەكانی پەیوەندیكردن و گەیاندنە، دەتوانێت پەڕە بەشتە باشەكان بدات و رێگری لە خراپەكان بكات و یارمەتی بڵاوبوونەوەی بدات، هەرچەندە بەداخەوە پێچەوانەكەشی راستە، بۆیە دەزگا میدیاییەكان، هاورێ‌ لەگەڵ تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان، بوونەتە بەشێكی گرنگی ژیانی هەموو تاكێكی كۆمەڵگە، میدیا بەهەموو جۆر و بەشەكانییەوە، پەیامی جۆراجۆر دەگەیەنێتە كۆمەڵگە، بابەت و شتەكانیان دەگەیەنێت و هۆشیاریان دەكاتەوە و دواتر كاریگەری دەبێت لەسەر ئاراستەكردن و هەڵوێست و كاردانەوەی تاك بۆ ئەو رووداو و بابەتانە. لە ئێستادا میدیا لە هەرێمی كوردستان سەرقالی رووماڵی چەندین بابەتی سیاسی و ئابووری و چەند قەیران و ناكۆكییەكن، بۆ نموونە، كەمی كارەبا و ئاو، دواكەوتنی مووچە و نەبوونی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەكان و ناكۆكی لایەنەكان، راستە ئەوە ئەرك و مافێكی بنچینەیی میدیایە كە قسە لەسەر ئەو بابەتانە بكەن، بەڵام جیاواز لە پێویستی رووماڵی بابەتە گەرم و جێی مشتومرەكانی ناو خەڵك، پێویستە رۆَڵی بنیات نانەوەی زیاتر ببینێت، ئەویش راكێشانی سەرنجی خەڵكە بۆ بابەتگەلێكە ئاگایان لێی نییە، بۆیە میدیا پێویستە گرنگ و مەترسی و دەرئەنجامەكانی ئەو بابەتانە بخاتەروو، كە كۆچی نایاسایی ( كۆچ بە قاچاخی) یەكێكە لەو پرس و بابەتە گەرمانەی ئێستای هەرێمی كوردستان و عێراق و ناوچەكە و جیهان.
ئەم شەپۆڵە كۆچەی رێرەوی بێلارووسیا گرتۆتەوە، هەمووان لە رێگەی میدیاوە بە نیگەرانییەوە لە رەوشی مرۆیی كۆچبەرانی نێوان وڵاتانی بیلاروسیا و پۆڵەندا دەروانیین، كە زۆربەیان كوردو خەڵكی عێراق و وڵاتانی ناوچەكەن. هەر چەندە كۆچكردن دیاردەیەكی جیهانییە، بەڵام بەداخەوە زۆرجار دەبینین كارەساتی مرۆیی لێ‌ كەوتۆتەوە خەڵكی سڤیل بە تایبەت منداڵ و ئافرەت و گەنجان، دەبنە قوربانی و رووبەرووی مردن و برسیتی و نەهامەتی دەبنەوە، ئەوەی كە لە ئێستادا رۆژەڤی میدیا ناوخۆیی و جیهانییەكانە، گیرخواردنی ژمارەیەكی زۆری كۆچبەرە لەنێوان سنووری وڵاتانی بێلارووسیا و پۆڵەندا بەبێ‌ هیچ پەناگەیەك لەژێر باران و سەرمای ئەو ناوچانە رۆژانێكی سەخت بەرێدەكەن و لەگەڵ ساردبوونی كەش و هەوا مەترسی دروستبوونی كارەساتی گەورەی مرۆیی لێ‌ دەكرێـت، ئەم شەپۆڵە كۆچەی رێرەوی بێلارووسیا تازە دەستی پێ كردووە، لەبیرمان نەچێت لەساڵانی رابردوو چەندین كەس لەوانەی لە رێرەوی توركیاوە كۆچیان كرد،  كەسوكاریان لە هەرێمی كوردستان تەرمەكانیان وەرگرتەوە، كە بەرێگەی نایاسایی كۆچیان كردووە لە دەریای ناوەراست و ئیجە خنكاون و ژمارەیەك كۆچبەری دیكە لە زیندانەكانی توركیا دەستگیر دەكران، دیپۆرتی هەرێمی كوردستان كراونەتەوە، هەرچی ئەوەی ئەم كەیسەی شەپۆڵی كۆچەی ئێستای بێلارووسیای جیاكردۆتەوەو زەقترە، ئەوەیە كە  زیاتر لە 3000 هەزار كۆچبەرە بەخۆیان زانی بێت یان نا، كەوتوونەتە تەڵەیەكەوە كە لە ئەنجامی قەیرانی پەیوەندییەكانی بێلاروووسیا و پۆڵەندا لەو ناوچەیە نراونەتەوە، راپۆرتی میدیا جیهانییەكان باس لەوە دەكەن، كە بێلارووسیا بە پلان ئەو خەڵكانەی لەوێ‌ خزاندووە و بەو هۆیەوە هەرەشە لە پۆڵەندا و یەكێتی ئەوروپا دەكات.
رەنگە دەستنیشانكردنی هۆكار و هاندانەتایبەتییەكانی ئەم شەپۆڵە كۆچانە ئاسان نەبێت، بەردەوامیش بن، بە گشتی كۆچی گەنجانی كورد مەترسییە و دەبێت لە دەرەوەی میللەتانی تر، فرەرەهەندی لێ بروانین  و بە دوای چارەسەری بنەڕەتیشدا بگەرێین، بۆ گەیشتن بە بنبڕكردنی كۆچ یان هیچ نەبێ كەمكردنەوەی بە شێوەیەكی بەرچاو مەترسییەكانی ئەو جۆرە كۆچانە بخرێتەروو، لەم پرسەدا میدیای كوردی رووماڵێكی پێشەییانە بەشێوەیەكی تەندروست  لەگەڵ پرسی كۆچ مامەڵە ناكات، دەبێت پرسی فرەرەهەند و لۆژیكی و زانستیانە دیراسە بكرێت،  ئەوەی كێشەی سەرەكی میدیایی كوردییە لەم بوارەدا ئەوەیە، بە بەردەوامی روماڵی كۆچی نایاسایی ناكەن، تاوەكو چیرۆكێك یان رووداوێكی تراژیدی و ئامارێكی ترسناك نەبینن، بۆ نموونە لە دوای بڵاوبوونەوەی وێنەكانی تەرمی ئاڵانی كوردی كە منداڵێكی كورد بوو، لە كەنار ئاوەكانی دەریای ئیجە لە ساڵی 2015 ، شاشەی هەموو تیڤیی و رووپەری هەموو رۆژنامەكانی گرتەوە، بەڵام دواتر رووماڵەكانیان بەتەواوی خاو كردەوە تاوەكو رووداوێكی دیكە جەرگبر كە نقومبوونی بەلەمێكی كۆچبەرانی كورد بوو لە ساڵی 2016، جارێكی تر بابەتی كۆچی نائاسایی بووە سەردێری یەكەمی میدیاكان، لەدوای دەركەوتنی داعش لە هەرێمی كوردستان و عێراق، شەپۆلێكی گەورەی كۆچی نایاسایی بەرەو وڵاتانی ئەوروپا دەستیپێكرد، خەڵكی دەیان و سەدان رووداوی ناخۆش و تراژیدیایان بینی، سەدان كۆچبەر خنكان، هەزاران كێشەی كۆمەڵایەتی لێكەوتەوە، بە ملیۆنان دۆلار بە هەدەردران و چوونە دەرەوەی وڵات، بەڵام رووماڵی میدیا لە ئاستی پێویستدا نەبوە، چەند راپۆرت و هەواڵێكی كەمی  لێكراوە بەبێ‌ لێكۆڵینەوە و بەرنامەی بەدواچوونی درێژ و تێر وتەسەل، لەكاتی رووماڵەكانیشدا، میدیا تەنها باسی لە هۆكارەكانی كۆچكردنی خەڵكی هەرێمی كوردستان كردووە بۆ دەرەوە، بەڵام زۆر بەكەمی هەوڵدراوە لە میدیاكانەوە خەڵكی هۆشیار بكرێتەوە لە مەترسییەكانی كۆچ و هاندانی خەڵك  بۆ كۆچ نەكردن، بۆیە بە رای من، پێویستە میدیاكان لە هەرێمی كوردستان چەند هەنگاوێك بنێن بۆ باشتركردنی روماڵەكانیان لەم رووەوە، پێویستە دەزگا میدیاییەكان بە بەردەوامی روماڵی كۆچ و كۆچی نایاسایی و مەترسی و دەرئەنجامەكانی بكەن، دیكیۆمێنتاری قولتر و بەرنامەی زیاتر بكەن تاوەكو كۆچبەر و ئەوانەشی بەنیازی كۆچن لە مەترسی رێگا و دەرئەنجامەكانی كۆچ و سیاسەتی وڵاتان شارەزا ببن، پێویستە میدیا كاری زیاتر بكات لە نیشاندانی بەدیلەكانی كۆچ و هەوڵی مانەوەی گەنجان لە وڵات،  هاوشێوەی زۆربەی میدیا و ئاژانسە جیهانییەكان كە ریپۆرتەر و رۆژنامەنووسی تایبەت دانراون بە بابەتی كۆچ، پێویستە لە ناو دەزگاكانی میدیای هەرێمی كوردستان رۆژنامەنووسی شارەزا و تایبەتمەند دابنرێن كە بە بەردەوامی لەسەر ئەو بابەتە كار بكەن و تیمی روماڵی كۆچی نایاسایی فراوانتر بكرێت، هەندێكجار پێویستە پشت بە رۆژنامەنووسی (فریلانس) ببەسترێت بۆ ئەوەی بە وردی و فراوانی و لەسەرخۆ كار لەسەر بابەتەكە بكات، پێویستە باشترین و نوێترین خولی فێركاری و پێدانی زانیاری بكرێتەوە بۆ رۆژنامەنووسان تاوەكو بتوانن لە بوارەكەدا شارەزا ببن و بە ئاگا بن لەداتا و ئامارەكانی كۆچ و نوێترین زانیاری لەسەر بابەتەكە، بەتایبەت پەیوەست بە هەرێمی كوردستان . 
پێویستە ژووری هەواڵی دەزگاكانی میدیایی سیاسەتێكی دارشتن و نوسینی بێلایەنیان هەبێت دەربارەی بابەتەكە، نابێت بابەتی كۆچ تێكەڵی بابەت و ناكۆكییە سیاسی و ئابوورییەكان بكرێت، پێویستە رۆژنامەنووس و ریپۆرتەرەكان زانیاری دروست و ورد و پشراستكراوە بەكاربهێنن بۆ ئەوەی گرنگ و جدیەتی بابەتەكە لە خەڵك تێبگەیەنن، پێویستە میدیاكان پەیوەندیەكی باشیان لەگەڵ رێكخراوە حكوومی و ناحكوومییەكانی بواری كۆچبەراندا هەبێت و رووماڵی كار و چالاكییەكانیان بكرێت و هەوڵ بدرێت دەرفەتیان پێ‌ بدرێت تاوەكو قسەی خۆیان بكەن، پێویستە میدیایی ئۆپۆزیسیۆنیش لە جیاتی ئەوەی وەك كەرەستەیەكی میدیای بەكاریان بهێنێ‌، دەست لە هەڵخەڵەتاندنیان هەڵگرێت، هاوكات نیشاندانی چاوچنۆكی و فێڵەكانی  قاچاخچی و رێگاكانی هەڵخەڵەتاندنی كۆچبەران لە قاچاخچییەكانەوە، لەم رووەوە بە سەدان رووداو و چیرۆكی راستەقینە هەن، ئەركێكی گرنگی میدیایە و پێویستە مەترسی  ئەم بابەتە بۆ كۆچبەر بخرێتەروو، زۆر گرنگە بای ژیانی ناو كەمپ  و ئەو وڵاتانە بكرێت كە كۆچبەر رووی تێدەكەن، بۆیە لە كۆتاییدا دەڵێم، بەبێ‌ رووماڵێكی میدیایی باس و كاریگەر و قەیرانە مرۆییەكان بە تەواوی كاریگەرییە خراپیەكانیانەوە بەردەوام دەبن و ئاشكرا نابن بۆ خەڵك و سوودی لێ‌ نابینن، هاوكات بۆ ئەوەی رێ‌ لە خشتە بردن و ئاراستەكردنی نارەوای ئەو گەنج و خێزانانە بگرێت، چونكە هەموومان ئەوە دەزانین كەوا رێ‌ لە كۆچ ناگیرێت، بەڵام  منداڵ و گەنج و خەڵكی بێ دەسەڵات  پێویستە لە مەترسی قاچاخچییەتی  و سەرما و مردن و برسیەتی بەتایبەت لەم  كەیسەی دواییدا كەوتنە ناو كەمینی ململانێی سیاسی و وڵاتان و بەكارهێنانیان لەلایەن میدیای ئۆپۆزسیۆن هەڵنەخەڵەتێن، بە بڵاوكردنەوەی ئەو جۆرە پەیامانە كە لەلایەن میدیاوە بە رووماڵێكی پیشەیانەی راست و دروست بپارێزرێن....

زۆرترین بینراو