میسۆژینی لەناو تۆڕەكۆمەڵایەتییەكاندا

میسۆژینی لەناو تۆڕەكۆمەڵایەتییەكاندا

رۆزا حەمە ساڵح 

میسۆژینی ( Misogyny ) وشەیەكی ئینگلیزییە، لە بنە‌ڕە‌تدا وشە‌یەكی‌ یۆنانییە، بە واتای ڕقلێبوونەوە لە ژنان و سووكایەتی و دژایەتی كردنیان دێت. ئەم دیاردەیە هەر لە كۆنەوە و لە سەرهەڵدانی شارستانییەتەوە بوونی هەیە، هەتا ئەمرۆش بەهۆی پەرەسەندنی تەكنەلۆژیا و ژینگەی ئەلكترۆنی ئەم دیاردەیە بە بەربڵاوی رووی لە زیادبوونە، لە ساڵی 2015 دا ڕۆژنامەی "گاردیان"ی بەریتانی توێژینەوەیەكی ئەنجام دا، تێیدا باسی لە زیادبوونی دیاردەی میسۆژینی لەناو ژینگەی ئەلیكترۆنیدا كردووە، بە جۆرێك ساڵانە بە تەنها لە وڵاتی بەریتانیادا دەیان هەزار تویت بڵاودەكرێتەوە كە تێیدا پێشێلكاری بە ژنان دەكرێت و بە وشەی نەشیاو وەسف دەكرێن و سووكایەتییان پێدەكرێت، وەك وشەی لەشفرۆش، ناشرین، بەدڕەوشت، زۆر وشەی نەشیاوی دیكە. ئەم دیاردەیە لە تەواوی دنیادا بوونی هەیە، بەڵام لەو وڵاتانەی كە مافی ژن تێیدا پارێزراوە ڕێژەكە كەمترە بە بەراورد بەو وڵاتانەی كە مافەكانی ژنان تێیدا پێشێلكراوە و گیرۆدەی دەستی كلتوور و فەرهەنگێكی دواكەوتوون، ئەمەش بە تەنها ژنانی ئاسایی نەگرتۆتەوە، بەڵكو زۆر لە ژنە دیارەكانی ناو سیاسەت و ژنە چالاكوانە مەدەنییەكان و مۆدێلەكان... هتد. لەناو ئەو وڵاتانەی كە ئەم دیاردەیە بە بەربڵاوی بەرچاو دەكەوێت و ڕۆژانە ژنان تێیدا دەكەونە بەر ئەم هێرشە قێزەونە وڵاتی خۆشمان نموونەیەكی زیندووە، بەوهۆیەوە ژنان روبەڕووی فشاری دەروونی زۆر دەبنەوە و ژیانێكی نائارمیان هەیە، ئەمەش هۆكارە بۆ ئەوەی زۆر جار لە ترسی ئابڕووچون پەنا بۆ خۆكوشتن بەرن، یا زۆر لەو ژنانە وەك كاردانەوەیەك هانا بۆ خۆدەرخستنی زیاتر دەبەن، كە ئەمەش كێشەكە زیاتر ئاڵۆز دەكات و زیاتر دەكەونە بەر هێرشی رقلێبوونەوە و سوكایەتی پێكردن. بە پێی بەدواداچوونەكانی داكۆكیكارانی مافەكانی ژنان، دەكرێت میسۆژینی یان ڕقلێبوونەوە لە ژنان بە چەند شێوازێك وێنا بكرێت، لەوانە جیاكاری سێكسی، سوكایەتی بە ژنان و توندوتیژی كردن لە بەرامبەریان و ڕوانین لە ژنان وەك ئامرازێكی سێكسی، ئەم دیارەدەیە بۆچی بەم ڕادە مەترسیدارە ڕوبەڕووی ژنان دەبێتەوە؟ بەپێی لێكۆڵینەوەكان دەركەوتووە كە هۆكارەكەی بەڕێژەیەكی زۆر بۆ خودی ژنان خۆیان دەگەڕێتەوە، كە وەك پێویست ئاستێكی هۆشیاری ئەوتۆیان نییە و نازانن چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەم ژینگەیەدا بكەن، تا تواناكانی خۆیان وەگەڕبخەن و بوونی خۆیان بسەلمێنن، لە بەر ئەوەی ژنان لە پێش بەروپێشچوونەكانی ئەم دوایەیی تەكنەلۆژیا، ئازادی دەركەوتنیان بەم ڕادەیە نەبووە، ئێستا كە دەرفەتێكی ئاوایان بۆ ڕەخساوە و دەتوانن بە یەك چركە و بە موبایلەكەی دەستیان هەرچیان بوێت بیكەن، بۆیە بە هەموو شێوازێك هەوڵی خۆدەرخستن دەدەن، ئیتر گرنگ نییە بەلایەنەوە چی دەڵێن و چۆن دەردەكەون، هۆكارێكی دیكە ئەوەیە ژنان زۆر جار بە هەڵە پەیامەكانیان دەگەیەنن و بە وردی لە ڕاستی ئەو كۆمەڵگەیەی كە تێیدا دەژین ورد نەبوونەتەوە و توێژینەوەیان لە سەر بنەما و پرەنسیپی كۆمەڵگە نەكردووە. بۆ هۆكاری دووەم ئاماژە بە نموونەیەكی زیندوو دەكەم، لە ماوەی پێشوودا كۆمەڵێك ژنی چالاكوان كەمپینی ( ناوی من ناوی دایكمە) یان ڕاگەیاند، لە ناو سۆسیال میدیادا هەرایەكی یەكجار زۆری نایەوە، ئەگەر لە‌ بنچینە‌وە‌ ناوی كە‌مپینە‌كە‌ بەم شێوەیە نەبوایە، ئەوا دڵنیام ئەو ژنانەی كە بیرۆكەی كەمپینەكەیان دانا و پاڵپشتی بوون بەو جۆرە مەترسیدارە ڕوبەڕووی دیاردەی مێسۆژینی نەدەبوونەوە، كۆمە‌ڵگەی ئێمە‌ بە گشتی كۆمەڵگەیەكی موسڵمانە كاریگەری ئایین بە سەریەوە زاڵە، میلەتێكین ئاستی هۆشیای و ڕۆشنبیریمان وەك پێویست نییە، بە گشتی مرۆڤەكان ماندووی دەستی ڕۆژگار و ئەم دەسەڵاتە چەوتەن، بە تەواوی توانای بیركردنەوەیان نەماوە، ئیتر چۆن ئە‌م جۆرە‌ پە‌یامانە‌یان پێ قبوڵ دە‌كرێت و لێی تێدە‌گەن؟! دە‌كرا كە‌مپینە‌كە‌ ناوبنرایە‌ ( ئە‌گە‌ر هاتوو بە‌هە‌ر هۆكارێك باوكم نە‌بوو، با پاشناوی دایكم هە‌ڵبگرم)، لە‌و كاتە‌دا هە‌م كارەكە شوێنی خۆی دەگرت و هە‌م بە‌ جوانیش دە‌توانرا پەیامەكە بگات و ئامانجی خۆی بپێكێت، ئە‌م هە‌موو هە‌رایە‌شی نەدەنایەوە و هە‌ر كە‌س بۆ خۆی هە‌ڵبسێت و بە ئارەزووی خۆی لێكدانەوەی بۆ بكات، وە ژنانیش نەدەبوونە قوربانی و ڕوبەڕووی ئەو هەموو ڕقلێبوونەوە و سوكایەتی پێكردنە نەدەبوونەوە. ئێمە كە دەڵێین ژنان خۆیان بەشێكی بەرپرسیارێتی ئەم هەل و مەرجانە هەڵدەگرن، هەڵبەت گرنگە ئەوە بزانین كە دەسەڵاتی سیاسی و ناوەندەكانی دیكەی دەوڵەتی و فەرهەنگی پشكی گەورەیان بەردەكەوێ لە هۆكاری قورسبوونی ئاستەنگی و ڕێگرییەكانی بەردەم ژنان، وێڕای رێگرییەكانی كولتووری باوی كۆمەڵگە. ئەگەر لە مێژوو بڕوانین دەبینین پیرۆزی ژن گەیشتوە بە ئاستی بەخوداوەند سەیركردنی ژنان، ئیتر ئەو وەرچەرخانە لە ڕوانینی پۆزەتیڤانە بۆ ژن بۆ ئەم ڕوانینە نیگەتیڤانە پێمان دەڵێت كۆمەڵگەی مرۆڤ پێویستی بەدەربازبوونی زانستیانە هەیە، بۆ گەڕاندنەوەی ژن بۆ پێگە سروشتییەكەی خۆی، كە ئەویش ڕوانینە بۆ مرۆڤبوون و دووركەوتنەوەیە لەجیاوازییە ڕەگەزییەكان. 

زۆرترین بینراو