ڤینۆس فایەق: ئێستا بە گشتی خەڵك تاقەتی كتێبخوێندنەوەی نەماوە

ڤینۆس فایەق: ئێستا بە گشتی خەڵك تاقەتی كتێبخوێندنەوەی نەماوە

ئامۆكەیی- زاری كرمانجی: خانمە شاعیر ڤینۆس فایەق، ناوێكی دیاری نێو دونیای ئەدەب ئەو لە دایكبووی شاری سلێمانییە، ئێستا لە دەرەوەی ووڵات ئەژی، بەردەوام لەرۆژنامەو گۆڤار و ماڵپەڕەكان خاوەن بۆچوونی تایبەت بەخۆیەتی و زۆربەی بابەتە ئەدەبیەكانی بڵاو دەكاتەوە، ئەگەر چی دوورە لەنیشتیمانەكەی بەڵام تاكو ئێستا هەر بیری لای غەم و ژانی میللەتەكەیەتی، ڤینۆس لەدیدارێكی تایبەتی زاری كرمانجی قسە لەسەر رەوشی ئەدەب تایبەت شیعر دەكات.

 شیعر دەتوانێ چی بكا؟ ئایا ئیشی شیعر رزگاركردنی جوانییە؟

مەرجە تەواوی وەزیفەی شیعر بەرهەمهێنان و گواستنەوەی جوانی بێت و لەئاستۆ ناشیرینییەكانی دوونیا بێدەنگ بێت و خۆی لێ نەبان بكا؟   ئەسلەن ئیشی شیعر نیە جوانی رزگاربكات، چونكە جوانی مەسەلەیەكی رێژەییە، ئەشێ ئەوەی لە چاوی منا جوانە لای تۆ ناشرین بێت، پێچەوانەكەشی راستە، ئیدی شیعر دەربڕینە لەوەی كە چاومان دەیبینێت، یان ئەوەی بە حەواسەكانی ترمان ئەزمونیان دەكەین. مەرج نیە شیعر هیچ وەزیفەیەكی هەبێت، جگە لەوەی كە گوزارشت لە بیركردنەوەمان دەكات و بە زمانێكی جیاواز تەعبیریان لێدەكەین كە ناوی (شیعر)ی لێدەنێین، تەنانەت ناشرینیەكانیش كە ئەوانیش رێژەیین لە چاوەكاندا دەگۆڕدرێن، قابیلی ئەوەن بە زمانی شیعر باسیان لێوە بكەین، ئیتر ئەوەی شیعر دەیكات ئیستا مەسەلەیەك نیە پەیوەست بێت بە دەرەوەی خودی شاعیرەكە، ئەو سەردەمە بەسەرچوو كە شیعر بۆ نەتەوە و نیشتیمان وكەسایەتی یان پرسە سیاسی و نەتەوەییەكان دەنوسران، ئەوكات كۆمەڵگا هەموو شتێكی بە كۆمەڵ دەكرد، ئیستا ئادەمیزادەكان زۆر لە جاران زیاتر سەربەخۆ و ئازادترن، شاعیرەكان بۆ خودی خۆیان دەنوسن.. من ئەگەر لە قەسیدەیەكدا باسی نیشتیمانیش بكەم، بۆ خودی خۆمی دەكەم، ئەگەر باسی خوداش بكەم بۆ خودی خۆمی دەكەم.

  *بڕواتان بە جیاكردنەوەی ئەدەبی ژنانەو ئەدەبی پیاوانە هەیە؟ یانیش نووسینەوەی هەستەكان پەیوەندی بە رەگەزەوە نیەو تەنها یەك ئەدەب هەیەو ئەویش ئەدەبی مرۆڤایەتییە؟

  نەخێر ئەدەب نە رەگەز، نە زمان، نە نەتەوە، نە جوگرافیا، نابێت هیچ شتێك لەتی بكات.. ئەدەب ئەگەر پێویست بكات پێناسەبكرێت، دەبێت بڵێین ئیبداعێكی مرۆڤانەیە، ئیتر ژن بێت یان پیاو. كاتێك ئەو پۆلینە دێتە ئاراوە ئەگەر بونەوەرێكی تر جگە لە ئادەمیزاد شیعر بنوسێت، بۆ نمونە یەكێك لە ئاژەڵەكان یان روەكەكان، ئەوكات دەكرێ پۆلینی بكەین..  

*دەتەوێ لەو دونیاتایبەتەی خۆت كەشیعر دەنوسی چ بەخوئنەر بگەیئنی یان ئەوەی دەنوسی خەمی كەسیە یان گشتیە؟  

خۆشم نازانم لە رێگەی شیعر نوسینەوە دەمەوێ چی بە خوێنەر بڵێم، ئەسلەن ئیستا من بەپێویستی نازانم بڵێم من دەمەوێ لە رێگەی شیعرەكانمەوە چی بە خوێنەر بڵێم، شیعر وەكوو تابلۆیەكی سوریالی وایە، ناكرێ هونەرمەندەكە بوەستێت و بۆتی شیبكاتەوە و باسی ناو تابلۆكەت بۆ بكات، هەمان شتیش لای شاعیر وایە، خوێنەر دەبێت ئەوەی لە شیعرەكەدا هەیە پێی بگات، مەرجیش نیە ئەگەر من و تۆ یەك دەق بخوێنینەوە لەگەڵ دە كەسی تر، ئەوەی بە من دەگات و ئەوەی بە تۆ دەگات هەمان شت بێت كە بە دە كەسەكەی تر دەگات، ئیتر سروشتی شیعر ئاوەهایە، رەنگە ئەو قسەیەش راست بێت كە دەڵێن شیعر نوسینەوەی خودە، لە كۆتاییدا شیعر نوسین جۆرێكە لە ژیانكردن، زادەی ئەزمونەكانی ژیانمانە.

 *لە رابردو ئەستەم بوو ئافرەت لەبواری ئەدەب و هونەر كاربكات ئیستا چۆنی دەبینی؟  

ئەدەب و هونەر بواری كاركردن نین، ئەدەب و هونەر كە بە پلەی یەكەم ئارەزوون، بواری داهێنانن، چونكە كاركردن واتا دەسكەوت، لە وڵاتی ئێمە و لە خۆرهەڵات بە گشتی لەبەر ئەوەی هیچ تەقدیرێك بۆ هیچ جۆرە داهێنانێك نیە، ئیدی نەمبیستوە كەسێك لە بواری ئەدەب یان هونەردا هیچ داهاتێكی لێی دەستكەوتبێت وەكوو دونیای پێشكەوتووی دەرەوەی كوردستان،  هەر لێرەوە كۆمەڵگایەك كە هیچ رێزێكی بۆ رەگەزی ئافرەت دانەنابێت، چۆن بە چاوی رێزەوە سەیری ئارەزوەكانی دەكات و رێز لە هونەر و ئەدەبەكەی دەگرێت، لەسەروو ئەوەشەوە كۆمەڵگای ئێمە لەو كۆمەڵگایانە نیە كە تەقدیری داهێنەر بكات دوور لە پێوەرەكانی ناسیاوی و موجامەلە و لەیەك نزیكبوونەوە بۆ مەبەستێكی تر، ئەوە من نیم وای هەڵدەسەنگێنم، ئەو كۆمەڵگایە بەوشێوەیە سەیر ئەم كایەیە دەكات، بەتایبەت ژن، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئیستا بوێری دەبینم لەلایەن ژنی شاعیر و نوسەر و هونەرمەندەوە كە هەوڵی شكاندنی تابووەكان دەدەن و هەوڵ دەدەن ببنە دەنگێكی جیاواز.

 *پێتوایە ئافرەت شان بەشانی پیاو بتوانێت لە مەجالی كتێب نووسیندا كاریگەربن.؟  

من نازانم بۆچی هەمیشە دەبێت پرسیارەكان رەگەزی پیاو و ژن جیابكاتەوە، لە بواری نوسیندا چی ژن لە پیاو جیادەكاتەوە؟ بەباوەڕی من هیچ!! ئەوەی جیای دەكاتەوە تێڕوانینی رەگەزی بەرانبەرە بۆی.. ئەگەر دوورتر لە بازنەكانی دەوروبەری خۆمان بڕوانین و بەدواداچون بكەین ژنانێك دەدۆزینەوە كە لە بوارەكانی شیعر و رۆماننوسین و بەگشتی نوسینی كتێبدا كە ئەگەر بایەخیان پێ بدرێت و گوێێان لێ بگیرێت كاریگەریان دەبێت..

  ئێستا شیعر لە كوێی ئەدەبی كوردییە ئایە؟

خوێنەری شیعر چیڕۆك ،ڕۆمان كامەیان زیاترە تۆ چێژ لەكامەیان دەبینی   ئێستا بە گشتی خەڵك تاقەتی كتێبخوێندنەوەی نەماوە، بەتایبەت كتێبە قەبارە گەورەكان، لانیكەم ئەمە تێبینی منە، رەنگە من هەڵە بم، ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ زۆر كێشە و ئاستەنگ و گرفتی كۆمەڵایەتی و ناجێگیری ژیانی سیاسی و باری گوزەرانی خەڵك كە نایپەرژێتە سەر ئەوەی بەدوای كتێبەكاندا بگەڕێت بیانخوێنێتەوە، دەكرێ بۆ نوسین و دەربڕین ئەو كێشەیەت نەبێت، بەڵام بۆ خوێندنەوە دەبێت ئارام و ئاسودە بیت بۆ ئەوەی بتوانیت مێشكت بدەیتە كتێبێك.. پاشان تۆ ببینە ئیستا ئەو كتێبانەی لە كوردستان چاپدەبن، بە خۆڕایی دەكرێنە دیاری، ئەمە مانای چی؟ مانای ئەوەیە خەڵك یان پارە نادات بە كتێب، یان پارەی نیە بیدات بە كتێب.. ئاخر تۆ پێم بڵێ كەسێك كە ئارەزووی خوێندنەوەی هەبێت، بەڵام خەڵك خۆی دۆخی دارایی باش نیەو موچەكەی دیارنیە، چۆن هەزار دینار دەدات بە دیوانێكی من؟ بۆ من هیچ جیاوازیەكی نیە شیعر بێت یان چیرۆك، گرنگ ئەوەیە بردەوام بم لە خوێندنەوە. خۆ ئەگەر وردتر قسەبكەم، لە كۆمەڵگای ئێمەدا ئەو فاكتەرانە چین كە نوسەرێكی دیار و خوێندراوە دروستدەكەن؟ خەڵك ئێستا بەرهەمی ئەوانە زیاتر دەخوێننەوە كە لە بنباڵی حزبێك لە دوو حزبە گەورەكە، زل كراون و گرنگیان پێدراوە. ئیتر شاعیربن یان رۆماننوس. هەڵبەتە هەموشیان پیاون..