گەنجان لە شەو بێدار و لە رۆژیشدا خەوتوون

گەنجان لە شەو بێدار و لە رۆژیشدا خەوتوون

مەهدی محەممەد – زاری كرمانجی : 

شەو لەژێر پێخەفی خەوتن كات لەگەڵ یارییە ئەلیكترۆنییەكان و چاتكردنەوە بەسەر دەبات، بانگدانی بەیانی تەوقیتی خەوتنی ئەوە، بۆیە هەر كاتێ دەنگی (اللە اكبر)ی بڵندگۆی مزگەوتەكەی تەنیشت ماڵەكەیانی بیست، رێك موبایلەكەی دەخاتە ژێر سەرینەكەی و بە هێواشی لەسەر دۆشەكەكەی رادەكشێ و تا بەرەبەری ئێوارە لێی دەخەوێت، ئەمە چیرۆكی شەماڵ و هەزران گەنجی هاوشێوەی ئەوە لەم نیشتمانە، كە شەوان لەگەڵ ژوانی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و یاری و چاتكردنەوە، بە بێداری دەمێننەوە و تەواوی رۆژەكەش بە خەوتن بەسەر دەبەن.
بەپێی توێژینەوەیەكی زانستی دەركەوتووە، ئەوانەی درەنگ دەخەون تووشی نەخۆشی شەكرە و خەمۆكی و گۆشەگیری و شڵەژانی دەروونی دەبن، تۆێژەرێكی كۆمەڵایەتی دەڵێ‌:" ئەو گەنجانەی شەو بێدار و رۆژیش خەوتوون، لەرووی كۆمەڵایەتییەوە كێشەییان بۆ دروست دەبێ و كەسانێكی رەزاقوڕسی ماڵەكانیان دەبن".
سەهەند ناوی خواستراوی ئەو كوڕە گەنجە تەمەن 24 ساڵەیە، كە حەزی نەكرد ناوی ئاشكرا بكرێ لەسەر رووپەڕی رۆژنامە، بە نیگەرانییەوە دەڵێ‌"كاتێ گەنج خاوەن كاری خۆی بێ، ئەو كات خەوتن بە پارە دەكڕێ، گەر بێ كاریش بوو خەو بەنجێكی گشتی لێ دەدات و بۆ هەتاهەتایە لە ژێر كاریگەری بەنجەكە بە خەواڵویی دەمێنێتەوە".
سەهەند زۆربەی شەوەكانی لەگەڵ تۆڕی كۆمەڵایەتی تیك تۆك و ئینستاگرام بەسەر دەبات، ئەو دان بەوەش دادەنێ، جگە لەكات كوشتن و حەڕامكردنی خەوی شەوان، هیچ سوودێكی پێ نەگەیاندووە"لەكاتژمێر 12 ی شەو تاكو 5 بەیانی، سەیری ڤیدیۆ و وێنەكانی تیكتۆك و ئینستا دەكەم، راستە بۆ ماوەیەك خۆشیت پێ دەبەخشێ، بەڵام لەبەرامبەریشدا كاتی زۆرت لێ دەبات و خەویشت لێ حەڕام دەكات و هیچ سوودێكیشت پێ ناگەینێ".
هەست بە لاوازی بینینی چاوەكانی و سەرئێشەی بەردەوام دەكات، پزیشك پێگوتووە دەبێ دوور بكەوێتەوە لەسەیركردنی شاشەی موبایل لە شوێنی تاریك و شەودا، بەڵام ئەم داواكارییە بەلای سەهەند كارێكی ئێجگار سەخت و قوڕسە، بۆیە دەڵێ‌"دڵنیام چاوەكانم خراپتر دەبن، بەڵام دڵنیانیم كە بتوانم واز بهێنم لە بەكارهێنانی موبایل لەشەواندا".
محەممەد ی 20 ساڵ سەرەڕای ئەوەی قوتابییە، بەڵام شەوانە تا كاتژمێر 3 لەگەڵ 2 لە هاوپۆلەكانی خەریكی یاریكردنی پۆبجییە"ئێوارە بە زوویی پێداچوونەوە بە وانەكانم دەكەم و نیوە شەویش لەگەڵ دوو لە هاوڕێیەكانم خەریكی پۆبجی دەبین تاكو كاتژمێر 3 ی بەیانی".
محەممەد بە پێكەنەوە باس لەوە دەكات هەندێ جار لە قوتابخانە خەو بەسەریدا زاڵ دەبێ و ناچارە بۆ چەند جارێك رووخساری خۆی ئاوپڕژێن بكات و دەڵێ‌"خوومان بە یاری پۆبجی گرتووە، 5 جار لەسەر موبایلەكەم سڕیوەتەوە و دواتر داونڵۆدم كردۆتەوە، ئیدی هەست دەكەم ئاڵوودەی بوومە و ناتوانم وازی لێ بهێنم".
كرێكار عەبدوڵا جیاواز لە گەنجانی تر، تامەزرۆی دیداری شەو و ئەستێرە و دەركەوتنی تیشكی خۆرە لە بەیانیان، ئەو دەڵێ‌"ئارامی و بێ دەنگی لە شەودا، تام و چێژێكی تایبەتم پێ دەبەخشێ‌، مەرج نییە هەموو گەنجێك شەو ناخەوێت خەریكی یاری ئەڵیكترۆنی و سەیریكردنی ڤیدیۆی .... بێ، زۆربەی شەوان هەر لە دەرەوە دەمێنمەوەو سەیری جوانی ئاسمان و ئەستێرە و دیمەنی دەركەوتنی تیشكی خۆر لەبەیانیان دەكەم، ئەوانە هێز و توانای زیاترم پێ دەبەخشن بۆ كاركرنی رۆژانە".
پێگەیBuzzkito  بە چەند رێنمایەكی هۆشیاركردنەوە، ئامۆژگاری گەنجان دەكات لە درەنگ خەوتن خۆیان بەدوور بگرن، چونكە لەرووی دەروونی و تەندروستی و جەستەییەوە كاریگەرییان لەسەر دروست دەكات.
ئەو پێگەیە پێی وایە درەنگ خەوتن، خەمۆكی و بێ تاقەتی بەدوای خۆیدا دەهێنێ و توانای سەرنجدان (تەركیز) و فێربوون و زانیاری وەرگرتن قوڕس دەكات و بەرگری لەش لەهەمبەر نەخۆشییەكان لاواز دەكات، هەروەها هۆڕمۆنی (میلاتونین) كە بەرپرسە لە رێكخستنی چالاكییەكانی لەشی مرۆڤ لە مێشكدا كەم دەكاتەوە.
تۆێژەرێكی كۆمەڵایەتیش پێی وایە گەر كۆمەڵگە پلانی هەبێت بۆ پەروەردەكردنی گەنج، داهاتووەكەی رۆشەن و پڕ بەرهەم دەبێ، بە پێچەوانەكەی گەنج گەلێكی تەمبەڵ و بێ بەرهەم بوونیان دەبێ، كۆمەڵگە بە دەستیانەوە دەناڵێنێ.
رێبوار حەمەد مەعروف توێژەری كۆمەڵایەتی لەبارەی گەنجەوە دەڵێ‌"هەموومان درك بە گرنگی و هەستیاری ڕۆڵی گەنج دەكەین لە كۆمەڵگەدا، بۆیە گرنگە كۆمەڵگە پلانی هەبێت بۆ پەروەردەكردنی گەنج، بەر لەهەموو شتێك بۆ خەمی داهاتووی كۆمەڵگە، چونكە بارودۆخی هەر كۆمەڵگایەك ڕەنگدانەوەی تاكەكانیەتی، داواجار هەر ئەو گەنجەیە حكومەت و دەوڵەت و دەسەڵات و پەرلەمان دروست دەكات تاكو شۆڕدەبێتەوە بۆ هەموو ئۆرگانەكانی كۆمەڵگە".
سەرقاڵبوونی بەردەوامی گەنجان بە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و یارییە ئەلیكتڕۆنییەكان و بێداربوونیان لەشەودا، رێبواری نیگەرانكردووە، بۆیە دەڵێ"بەشێك لە گەنجان، زۆربەی كاتەكانیان بە بەكارهێنانی ئەنتەرنێت و یاری ئەلیكترۆنی و دانیشتنی بێهوودەی ناو كافێكان تا درەنگانی شەو و بەیانییەكەش تا نیوەی رۆژەكە خەوتوون، ئەمە جۆرێكە لە ئاڵوودەبوون، هۆكاری سەرەكیشی دەگەرێتەوە بۆ بێ كاری گەنجان".
ئەم تۆێژەرە كۆمەڵایەتییە باس لە مەترسییەكانی ئەو بارودۆخەی گەنج تێدا دەژیت و دەڵێ‌"خەتەرێكی گەورەیە هەم بۆ ئەم چینەو هەمیش بۆ كۆمەڵگە، چونكە دواتر جیلێك بەرهەم دێت توانای تەفسیری كێشەو بەرێوەبردنی خێزان و كاركرنی نابێت".
رێبوار باس لە سەردەمی بێ پلانی هاتنی تەكنەلۆژیا دەكات بۆ نێو كۆمەڵگەی كوردی و بە هۆكاری دروستبوونی ئەو بارودۆخە دەزانێ كە بەسەر گەنجان داهاتووە، ئەوەش دەڵێ‌"گەنج دەبێ ئامانجێكی تایبەتی خۆی هەبێت لە ژیان، هەندێك جار كاتێ گەنگەشە لەگەڵ گەنجێك دەكەیت لەسەر ئامانج و بەرنامەی كار، لەدوا قسەدا پێت دەڵێ باشترین كار ئەوەیە ئەم وڵاتە جێبهێڵیت".
رێبوار هۆشیاری و ئاشتكردنەوەو دۆزینەوەی هەڵی كار بە چارەسەری ئەو رەوشە دەزانێ كە وای لە گەنج كردووە بە شەو بێدار بێ و بە رۆژیش خەوتوو"كاركردن لەهەندێك وڵاتی پێشكەوتوو وەك بەهایەكی جوان و گرنگ لەنێو هۆشیاری پەروەردەدا رەنگی داوەتەوە، كاركردن تەنیا كۆكردنەوەی پارە نییە، بەڵكو لە رێگای كاركردن كەسەكە ڕۆڵ دەبینێت لەبەشداری كۆمەڵگەدا، كاركردن كاتەكان رێك دەخات و وادەكات گەنج هەست بە بوون و هێزو گرنگی خۆی بكات لە نێو كۆمەڵگەدا، بۆیە چ كەرتی گشتی یا كەرتی تایبەت زۆر گرنگە پلانیان هەبێت بۆ رەخساندنی دەرفەتی كار بۆ گەنجان".

زۆرترین بینراو