نووسین و رادیكاڵیزم

سمكۆ محەمەد


مەشغەڵەتێك هەیە لەنووسیندا زۆرترین پانتایی خەیاڵی نووسەر داگیر دەكات, ئەویش ئەوەیە كە لاسایی وەك رەخنە بڵاودەكرێتەوە، ئەمە جۆرە دوالیزمیەتێكی ئیدیالیستیانەیە لەجەوهەری بیركردنەوەدا, بەشێكی دیكەی ئەو ئیشكالیاتە ئەوەیە كە تەمی رەسەنایەتی ناڕەوێنێتەوە, وەختێك دەبینین دەقێكی ئەدەبی ئەوەندەی لەسەر بیروباوەڕ كاردەكات, ئەوەندە لەسەر ئەو شتانە كارناكات كە لەدەوروبەری مرۆڤن, فەزایەك كە دەقنووس تیایدا دەژی و وێنای دەكات, ئەو فەزایەش كە خوێنەر بەرهەمی دێنێت, دوو حاڵەتی زۆر جیاوازترن لەو جیاوازیانەی كە زمان پێی رەوا دەبینێت, ئەم حاڵەتە كە بەهایەكی سەربەخۆی هەردوو ریاڵەكەیە ئەگەر بكرێ ناوی ریاڵی بنێین, واتە نووسەر و خوێنەر, لەو وێنە كۆلاژ كراوە دەچێت كە لەهونەری ئەپستراكتدا هەیە و فرە مانایی وەردەگرێت.
تەرزێك لەخوێنەری كوردەواری هەیە گەرەكیەتی بۆ ئەوەی شەرعیەت بەفرە تەئویلی دەق بدات, دێت و رادیكاڵیەتی خۆی لەنووسینێكی كلاسیكیدا نمایش دەكات, نووسینێك كە بەناوی خوێندنەوەی دەقەوە، پەخشانێك دەڕازێنێتەوە و بەباڵای دەقدا هەڵیدەدات گوایە ئەمە خوێندنەوەی تیۆریانەی دەقە، هەڵبەت كە دەڵێم كلاسیك بەو مانایە نییە كە شاعیرانی پێشووتر رەهبەرایەتیان دەكرد, بەڵكو بەو مانایەی كە جیهانبینییەكی نوێی تێدا نابینرێت, مەبەستم لەلاساییكردنەوە و كاریگەری ئەدەبی گەلانە بەسەر ئەدەبی لۆكاڵیەتی بێ ناوەڕۆك, ئەمە جگە لەو دووبارە جوینەوەیەی كە باگراوندی فكری خوێندنەوەی كلاسیكیە, بەڵام بەستایلێكی نوێ پەخش دەكرێت.
هیچ نووسەرێك نائەكتیڤ و ناهەڵسوڕنێەر نییە، بەوپێیەی كە نەفكرێك لەگۆڕێدایە و نەبابەت، دەق لەڕوانگە رێزمانیەكانیش سەروتر دەڕوا، هەمان چاوی تاكبینی كە دانەرێكی توندڕەویانە بەو شێوەیەی كە وێنای كردووە، ئەم بابەتە بۆتە فەزایەك كە هەر گروپ و كۆمەڵێك ئەدیب خۆیان لە كۆمارێكدا مانیفێست كردووە كە تەنها لە لۆكاڵییەتی لۆكاڵیەتدا تەنها خۆیان خۆیان دەبینن، هەر بۆیە كە دەقێكی ئەدەبی دەخەنە بەر میكرسكۆب یان گڵۆپی سەوزەوە، تەنها خۆیان و هەوادارانی گروپەكەیان دەیبینن و شەرعیەتی نوێخوازی پێدەدەن، ئەم بابەتە هەندێكجار ئیدیۆلۆژیای شارچێتی لەپشتیەوە وەستاوە كە ئیدیۆلۆژیایەكی بێ شوناس و رەسەنە، ئیدیۆلۆژیایەك كە جگە لە ململانێی نادیار و بەرامبەرێكی درووستكراو شتێكی تر نییە.
پرسیاری ئەم باسە كە موناقەشەیەكی بەردەوامە, ئەوەیە كە مەبەست لەرادیكاڵیەتی ئەو خوێنەرەیە كە دەقێكی نادیار. بەدیار دەخات, ئەمە ئەگەر دووفاقیەت و پاڕادۆكسێكی مەعریفی نەبێت, دەبێ چی بێت خوێنەری نەشارەزا بەناوی شارەزایەتی دەنووسێت، لەحاڵێكدا رادیكاڵیزم لەنێو تەواوی كایەكان بەئەدەبیشەوە, سەركێشییەكە گوێ ناداتە هیچ جۆرە تێڕوانینێكی رۆمانسیانە بۆ گروپ و شارچێتی, ئەوەش كە رادیكاڵیزم لەفۆڕمدا دەبینێتەوە, وەكو ئەوە وایە ژنێك بەجلێكی سفورەوە قەناعەتی بەخورافیات و ئەفسانەكان هەبێت.
پرسیارەكە ئەوەیە لەنێوان فۆڕم و جەوهەردا, چ مەودایەكی بەرین هەیە بۆ لێكۆڵینەوە و شیكاری دەق؟, لێرەوە محاكمەی نوسین و نوسەر دەكرێت، خوێنەری رادیكاڵیش بۆ دەقی كلاسیكی, لەنمایش كردن و نمایشی دیزاینێك بەولاوە هیچی تر نییە, ئەم خوێنەرە ناتوانێ قەناعەت بەهەوادارانی ئەدەبیات بهێنێ, مەگەر هەر خودی خۆی و دەقنووس قەناعەتی پێبكەن كە پێكەوە رێكەوتوون رازی بن بەو خوێنەرە كەمەی كە هەیانە, هەڵبەت ئەم جۆرە خوێندنەوەیە كارێكی هێند مەترسیدار نییە, وەك خوێندنەوەی دەقێكی پیرۆز كراو, یاخود دەقێكی سیاسی كە بەرگریكەری زۆرترە لەدەقێكی ئەدەبی، بۆیە هەموو ئەو خوێندنەوانەی كە بۆ دەقی كوردی دەكرێت و بڵاوكراوەی كوردی رەواجیان پێدەدەن، هیچی لەو نووسینانە زیاتر نییە كە بەناوی لێكۆڵینەوەی دەرچوانی خوێندكاری زانكۆوە لەزانكۆكانی كوردستان پێشكەش دەكرێت و دواتر دەكرێت بەكتێب، بەبێ ئەوەی هیچ سانسۆرێكی ئەكادیمی لەسەر هەبێت، لەكاتێكدا لێكۆڵینەوە بەرپرسیارێتییە و زانكۆ ئەم بەرپرسیارێتییە دەخاتە سەر شانی، بەڵام چونكە زانكۆ لەمێژە ئەم بەرسیارێتییەی لەسەر خۆی لابردووە، بۆیە رادیكالیزمی نووسین بووە بەگەمەی سیاسی، وەكو ئەوەی لە میدیادا بەخاوەن دەقەكان دەفرشرێتەوە و قبوڵیش كراوە.

بابەتى پەیوەندیدار بیروڕا

زۆرترین بینراو