پرسی ژن لە دیدگای یاسایی و سیاسییەوە

بەناز حەدێ - یاساناس

هەموو جیهان ئەمڕۆ بە دوای" ئەلتەرناتیڤێك دەگەڕێت، بۆ باشتر كردنی ڕەوشی ژنان، پرسی ژن هەمیشە یەكێكە لە پرسە هەرە گرنگەكانی كۆمەڵگای مرۆڤایەتی، هەمیشە جێگای مشتومر بووە، بە تایبەتی لە ناو كۆمەڵگا دواكەوتوەكان و وابەستە بە كلتوور و پیاوسالاری و  ئاینەوە، تا ئێستا پێوەرەكان لە سەر بنەمای چەمكی ئەخلاقی و نا ئەخلاقی و ئاسایی و نائاسایی بە پێی عەقلی عەشایەری دیوەخان  و بەرژەوەندیە سیاسیەكان و، دەسەڵاتداران دیاری دەكرێن.
 ئەم پێوەرانە جێی گومان و شرۆڤە كردنن،  ژنان بوونەتە قوربانی ململانێ سیاسی و بنەماڵە و عەشیرەت، تەنانەت ژنان خۆیان تەسلیمی ئەم كلتوورە پیاو سالاریە بووە، تا ئێستا كچان و ژنان  لە كاتی روداوەكانی توندوتیژی دژ بە ژنان چاویان لە سەر بنەما ئەخلاقیە باوەكانی كۆمەڵگایە، بە داخەوە تاكو ئیستا لە هەرێمی كوردستان پرسی ناداپەروەری و نایەكسانی جێندەری بوونی هەیە،  لە فكری یاسایی و سیاسی دا. 
لە بەردەم یاسا دا مافی هەموو تاكێك یەكسانە بە پێی پێوەرەكانی ناوەخۆ و نێودەوڵەتی، كەچی تا ئێستا نایەكسانی لە نێو یاساكانی ئێمە بوونی هەیە، نموونە یاسای بەرەنگاربونەوەی لەشفرۆشی لە هەرێمی كوردستان، نایەكسانی ئەم یاسایە ئەوەیە" هەرچەندە كاری لەشفرۆشی لە لایەن هەردوو رەگەز ئەنجام دەدرێت، بەڵام پیاو بێ تاوانە و سزا نادرێت و ژن تاوانبارە و سزا دەدرێت لە كاتی ئاشكرا بوونی كارەكە. 
هەروەها یاسایەكی تر یاسای باری كەسی لە هەرێمی كوردستان نایەكسانی ژن و پیاو لە خۆ ئەگرێت و یاساكە هەڵگری توخمی نایەكسانی رەگەزییە، چونكە ئەو یاساییە سەبارەت بە بابەتی فرە ژنی، هەندێك مەرجی داناوە بۆ (هاوسەرگیری دووەم) بە گوێرەی یاسایەكە قەدەغەی فرەژنی كردووە، بەڵام بەداخەوە ئەم یاسایە نە بۆتە رێگر لە بەردەم دیاردەی فرە ژنی، چونكە بۆشای یاسایی هەیە و ئیتر رەنگە ئەمە بە ئەنقست بە جێهێلدرابێت، لە بەر ئەوەی هەموو ئەو پیاوانەی نیەتی ئەنجامدانی (هاوسەرگیری دووەم)یان هەیە، سەردانی دادگاكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم دەكەن، پاشان گرێبەستەكە دەهێننەوە بەردەم دادگاكانی كوردستان و دادوەر پێ وەردەگرێت، چونكە ناتوانێت بلێت نایاساییە، ژنی یەكەم ئەگەر سكاڵاش تۆمار بكات، لە سەر هاوسەرەكەی هیچی دەست ناكەوێت، پیاوەكە تۆمەتبار ناكرێ لە رووی سزایەوە، بەمەش ژن بێ بەش دەبێ لە مافی خۆی.
 كێشەكە تەنیا ئاین نیە كە سەرچاوەی یاسایە، بەڵكو ئەخلاقی تایفی زیاتر ئازادیەكانی ژن پێشێل دەكات،  زۆربەی جار دەسەڵاتدارانی ووڵات پەیڕەوی دەكەن، لە بەرژەوەندی خۆیان بەكاری دەهێنن، زۆربەی كات ئاین دەكەنە دەریچەیەك بۆ تێپەراندن و سەپاندنی چەندین جۆر كلتوور و نەریتی خراپ یان دەیكەنە جۆرە ئایدۆلۆژیایەكی هەژموندار، بۆ بەرژەوەندی خۆیان استغلالی دەكەن، بەمەش ئاین لای خەڵك بە چاوی ناشرین و هۆكاری خراپیەكان سەیر دەكرێت.
هەروەها لە روانگەی سیاسییەوە، دیسان ژنان بێ بەشن لە مافەكانیان، لە بەشداری سیاسیدا، سەرەڕای گرنگی بوونی ژنان لە ناوەندەكانی دروستكردنی بڕیار، ئێستا بۆتە دیاردەیەكی جیهانی. بەڵام لە كوردستاندا پرسی بردنەسەری توانا سیاسیەكانی ژنان و بە هێزكردنی بەشداری كارای ئەوان لە پڕۆسەی سیاسیدا، تا ئێستا كەم و كورتیەكی بەرچاوە و بایەخی پێنەدراوە لە ناو ئەجندای حزبە سیاسییەكان و حكومەت تەنانەت لە نێو بزاڤە ئۆپۆزسیۆنەكانیش.
هۆكاری ئەمەش واقعی كۆمەڵایەتی باوە بەسەر كۆمەڵگادا، بە هۆی كلتووری زاڵبوونی تێڕوانینی بە كەم گرتنی ژنانەوەیە، سەرەڕای زۆری ژمارەی ئافرەتان، باشە بۆچی دەبێت وەزیری هەموو وەزارەتەكان پیاو بن؟ بۆچی دەبێت بەرێوەبەری بەرێوەبەرایەتییەكان و فەرمانگەكانی حكومەت هەر پیاو بن؟ بۆچی دەبێت هەموو سەرۆك زانكۆكان پیاو بن؟ بۆ دەبێت هەموو بەڕێوەبەری ناحیەكان و پارێزگارەكان پیاو بن؟ بۆ ئەبێت سەرۆكی هەموو پارتە سیاسییەكان پیاو بن؟ هەرچەندە بە ژمارەی تاك تاكە هەن بەڵام ئەگەر دوو نوێنەری ژن بچێتە پەرلەمان یان ببێتە وەزیر، ئەمە تەنها بۆ ڕوالەتە تاكو نەلێن ژن بەشدار نەبووە، بڵێن ڕاچاوی پێوەرەكانی كۆمەڵگای نێودەوڵەتیمان كردووە.
بۆیە پێویستە بەشداری ژنان فراوان بكرێت، لە بزوتنەوە سیاسییەكان، تاكو ئێستا ئافرەتان بە سیستەمی كۆتا دەچنە پەرلەمان، پێویستە ئەمە لاببردرێت چونكە واتای نەبوونی متمانە بە ئافرەت و كەمی توانای ئافرەت دەگەینێت، لە ئەوروپادا رێژەی بەشداری ژنان لە پەرلەماندا سەدا 44 ی تێپەڕاندوە، بۆیە پێویستە پەرلەمانی كوردستان یاسایەك دەربكات لە بەرژەوەندی ژنان بێت و كابینەی نوێی حكومەت لایەنی كەم سەدا 30% ژنان بەشداربن لەحكومەت و ناوەندی بڕیار و سەرۆكایەتی و بەڕێوەبردنی فەرمانگەكانی حكومەت. 
چی تر بوكژی ژنان داڵدە نەدرێن لە ناو حیزبدا تا دەستی یاسا پێ نەگات، تا ئێستا كلتوورێك و دیاریدەیەكی زۆر ناشرین هەیە، شەڕەف لە ژن پێناسە دەكەن و دەبینن، ئەمەی باسمان كرد، تەنیا لەڕووی یاسای و سیاسی بوو، ئەگینا شیربای، ژن بەژنی، مارە بەجاش، وەرگرتنی نەخت، بەدەڵ خوێن، ئەمانە دیاریدەی قێزەونترن و ژنی تێدا قوربانی سەرەكییە، هۆكاری سەرەكی غیاب بوونی خودی ژنە لە تەواوی پرس و پڕۆسەكان.
لە كۆتای دا بۆشای یاسای بۆ ژنان هەیە، لە چەندین شێواز، ژن لە سەنتەر و ڕێكخراو و پارتی سیاسی زیاتر بە ڕوالەت و پاشكۆن، بەڵكو خۆیان بكەری سەرەكی نین، كۆمەڵگای پیاو سالاری، ڕەنگدانەوەی لە سەر خوی یاسا و سیاسەت دەبێت. پێمان وایە ژنان خۆیان دەتوانن بەرەنگاری هەموو ئەو جیاكارییە ئابوری و كۆمەڵایەتی و سیاسی و یاسایی ببنەوە و بارودۆخ و ڕەوشی ژیانی خۆیان باشتر بكەن .

بابەتى پەیوەندیدار بیروڕا

زۆرترین بینراو