یاسای باری كەسی نەیتوانیوە مافی ژنان دەستەبەر بكات


پارێزەر- بەناز حەدێ‌
بە داخەوە هەر لە پرۆسەی گرێبەستی هاوسەرگیری سەبارەت بە فرە ژنی و هێنانی ژنی تر و مەسەلەی تەلاق یاسای باری كەسی مافی تەواوی بۆ ژنان دابین نەكردوە , گەورەترین غەدر و زولم لە ژنان دەكرێت ئەوەیە كە ژن تەلاق دەدرێت لە لایەن پیاوە بە بێ ئەوەی ئاگای لێبێت و رەزامەند بێت , ژنی تەلاق دراویش بە داخەوە وەكو كائینێكی بێدەسەلاتی لێقەوماو وێنا دەكرێت, قەبولی جەندین ناحەقی دەكات بۆ خاتری ئەوەی تەلاق نەدرێ حەیای نەجێت لە ناو خەلكی, لە كاتێك دا بە پێی شەریعەتی ئیسلامی راستە تەلاق بە دەست پیاوە ,بەلام بارودۆخی ئەم كات و سەردەمە گۆراوە هەمان بارودۆخی سەردەمی پێغەمبەر(د.خ) لە ئارادا نیە. و یاساش كۆمەلێك هۆكار و حالەتی دیاری كردوە كە ئافرەت دەتوانێ‌ داوای جیابونەوە بكات ,هەروەها لە یەكێك لە مادەكانی رێگەی بەوە داوە ( كە ئافرەت بۆی هەیە لە كاتی گرێبەستی مارەبرین لە سەر پیاوەكە بە مەرج دابنێ‌ كەوا تەلاق دان لە دەستی ئەو دابێت ) بەلام ئەم مادەیە تەنها بۆ دلخۆش كردنی ژنان دانراوە وهیجی تر نا جونكە مافی تەلاق دان بۆ پیاوەكە هەر دەمێنێت هەر كاتی ویستی دەتوانێ‌ ژنكەی تەلاق بدا تا ئیستاش ئەم مەرجە دانەنراوە لە لای ئافرەتان . بەلام ئەمە بەس نیە جونكە بە بێ‌ ویژدانانە هەندێك لە پیاوان ژنەكانیان تەلاق دەدەن بەو پەری بێرێزیەوە دواتر لە دادگا پەسەندی تەلاقەكە دەكەن .بە تێروانینی خۆم دەبێ بە پێی یاسا ئەم تەلاقە لە پیاو بسەندرێتەوە لە رووی یاسایەوە تەلاقەكەكە نەكەوێت تەنها لە بەردەم دادگا بكەوێت , هەروەكو یاسای ولاتی تونس كە تەلاق تەنها لە لای دادگا دەكەوێت بە داوای یەكێك لە ژن و پیاوەكە دەبێت ,بكەوێت ,بە پێی ئەمە دوو مەرجی روالەتیی بۆ تەلاق داناوە 1- بەرزكردنەوەی داوا لە لایەن یەكێك لە ژن و پیاوەكە. 2- كەوتنی تەلاق لە بەردەم دادگا . ئێمە دەتوانین سوود لەم یاسایە وەربگرین. سەبارەت بە فرە ژنی یاسای باری كەسی ریگر نەبوە لە بەردەم فرەژنی كە تا دێت دیاردەی فرە ژنی روو لە زیاد بوونە ئەگەر چی یاساكە كۆمەلێك مەرجی بۆ داناوە بەلام نەبۆتە هۆی كەمبونەوەی دیاردەكە جونكە هەندێك لە پیاوان رێگەی دیكەیان دۆزیوەتەوە بۆ هێنانی ژنی دووەم و زیاتریش ئەویش پەنا بردنە بەر دادگاكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستان بەبیانووی نەبوونی تایبەتمەندی شوێن وەك دەسەلاتی یاسای دادگاكان بۆ ئەنجام دانی گرێبەستی هاوسەرگیری , زۆربەی هاولاتیانی دانیشتووی كوردستان سەردانی دادگاكانی دەرەوەی هەرێم دەكەن وەكو دادگای مەخمور و كەركوك ...,بە شێوازێكی تر دەكرێت لە هەرێم و لە دەرەوەی دادگا كەسێك ژنی دووەم بێنێت لە یەكێك لە دادگاكانی باشور گرێبەستەكە بكاتە یاسایی لە رێی داوای (هاوسەرگیری دەرەكی ) كە دەكرێت ئەمە لە رێی بریكاریشەوە ئەنجام بدرێ . یاسای باری كەسێتی هەمواركراو فرە ژنی تێدا سنوردار كراوە بەلام زۆر شتی بە ناروونی جێهێشتوە چەند پرس و بابەتی یەكلای نەكردۆتەوە بۆ نموونە( هەموارەكە بە هیج شێوەیەك باسی ئەنجامدانی گرێبەستی هاوسەرگیری لە بەردەم دادگای عێراق دا نەكردوە , هەموارەكە باسی ئەوەی نەكردوە ئایا پیاوانی نیشتەجێی هەرێم ئەتوانن لە دادگاكانی باشور گرێبەستی هاوسەرگیری ئەنجام بەدەن یان نا ؟ ئایە بەرپرسیاریەتی ئەو دادگایانە چیە كە ئەو پرۆسەیان تێدا ئەنجام دەدرێت بە تایبەت دادگاكانی باشور كە ئایا دەبنە هۆكار بۆ زیاد بوونی فرە ژنی یا نا؟ ئایا دادگاكانی هەرێم دەتوانن بریار بدەن لە سەر ئەوەی گرێبەستی هاوسەرگیری لە دادگای عێراق نایاساییە ؟ نەخێر ناكرێت ئەمە پێچەوانەی دەستورە چونكە بە پێی دەستور هاولاتی هەرێم بە هاولاتی عێراقی دادەنرێت كەواتە یاسای باری كەسی عێراقی بە سەر هاولاتی هەرێمیش جێبەجێدەكرێت . بە رای زۆرێك لە زانایانی ئاینی هێنانی چەند ژنێك لە لایەن پیاوە لە خزمەتی ژنە وچاكەیەكە پیاوان بەرامبەر بە ژنان ئەیكەن بەلام وانیە فرە ژنی بێرێزیە بە كەرامەت و هەستی مێینە.ئەو پیاوانەی ژیانی هاوبەشی لە گەل زیاتر لە ژنێك پێك ئەهێنن تەنها ئەیانەوێت حەزی خۆیان تێر كەن و هیجی تر,لە بەر ئەوەی پیاوانی ئێستا ناتوانن سۆز و خۆشەویستیان بۆ یەك ژن هەبێت چۆن ئەتوانن لە هەمان كات دا سۆز و خۆشەویستیان بۆ 2و3و4 ژن هەبێت؟! ئاینی پیرۆزی ئیسلامی دادگەر هیج كاتێك داوای فرە ژنی ناكات,بەلام رێگەی پێداوە بە چەند مەرجێك و پێویستی بە بوونی هۆكار هەیە . لە قورئانی پیرۆز دا هاتوە ( ئەگەر ترسان لەوەی دادپەروەر نەبن تەنیا یەك ژن بەسە) . فرە ژنی مەرج دارە بە دادپەروەری ئەگەر دادپەروەری نەبوو ئەوا فرە ژنی حەرامە و ستەمە لە ژن, بۆیە پێویستەبە مانا دورستەكەی لە ئاین تێبگەن نەوەك بە شێوەیەكی رووكەشانە سەیری بكەن ئەو ئایەتانەی باسی فرە ژنی دەكات بە تەواوی بخوێندرێنەوە جونكە هەندێك كەس تەنیا 2و3و 4 دەبینن. سەرەرای هەموو ئەمانە فرە ژنی بە هۆكارێكی سەرەكی دادەنرێت بۆ زۆربەی كێشە كۆمەلایەتیەكان وەك هەلوەشاندنەوەی خێزان و لە دەست دانی منالەكان زۆربەی حالەتەكانی هاوسەرگیری یەكەم گرفتی گەورە بۆ خێزان دورست دەكات و دەبێتە هەلوەشاندنەوەی هاوسەرگیری یەكەم كە زەرەرمەندی یەكەم جگە لە ژن ومێرد ئەو منالانەن كە لە نێوانیان دا هەیە . بۆیە زەحمەتە بە وتاری فێمینیستی و رادیكالانە چارە بدۆزرێتەوە بەلكو پێویستە هەلمەتی هۆشیاری گشتی بەرپابكەن بۆ هۆشیاركردنەوەی كۆمەلگا لە رووی یاسای و شەرعیەوە بۆ ئەوەی خێزان نەخرێتە بەردەم مەترسی هەلەوەشاندنەوە . بە هیوای ئەوەی رۆشنبیری تاكی كورد لە پرسەكانی تایبەت بە باری كەسی لەوپەری ئاست بەرزی دا بێت كە ژیانی مرۆڤ لە سەردەمی ئەمرۆ دا دەخوازێت .

 

 

 

 

 

 

بابەتى پەیوەندیدار بیروڕا

زۆرترین بینراو